Een vrachtwagenchauffeur worden in Rusland, voor een goed salaris. Dat was wat de Keniaan Dancan Chege voorgespiegeld kreeg, zo tekende NPR op. Drie dagen na een telefoontje van een Russische tussenpersoon had hij een visum en een vliegticket. Wat volgde was geen baan achter het stuur, maar een week ballistiektraining en een plek aan het front in Oekraïne. Zijn verhaal staat niet op zichzelf.
De Nederlandse krant de Volkskrant reconstrueerde het fenomeen onlangs aan de hand van onder anderen een Keniaanse man die zij 'James' noemt. Dat persoonlijke relaas komt uit één bron en is hier niet zelfstandig te verifiëren; het bredere patroon dat eruit spreekt, wordt echter door meerdere onafhankelijke onderzoeken bevestigd.
Hoe de val dichtklapt
Het recept is opvallend consistent. Op Telegram, Facebook en via dubieuze uitzendbureaus circuleren advertenties voor goedbetaalde, civiele functies: chauffeur, schoonmaker, beveiliger, elektricien, lasser. Geen woord over oorlog. Volgens een analyse van het Foreign Policy Research Institute worden kandidaten gelokt met maandsalarissen rond de 2.200 dollar, tekenbonussen tot ruim 13.000 dollar en zelfs de belofte van een Russisch paspoort voor het hele gezin.
Eenmaal in Rusland verandert het verhaal. Mannen worden in dwangsituaties gebracht en moeten contracten ondertekenen die in het Russisch zijn opgesteld, vaak zonder tolk — een taal die ze niet lezen. Na een korte, soms maar een week durende training volgt inzet bij gevaarlijke aanvalsmissies. "Je vecht of je sterft", zo vatte Al Jazeera de ervaring van teruggekeerde rekruten samen.
Dat het juridisch dichtgetimmerd is, is geen toeval. Met een decreet uit november 2025 dwong Moskou buitenlanders in Rusland te kiezen tussen militaire dienst of vertrek, en koppelde het minstens een jaar dienstplicht aan een verblijfsvergunning — waarmee geronselde mannen formeel als 'vrijwilligers' gelden.
Hoeveel mannen, uit welke landen
Harde cijfers zijn lastig, maar de orde van grootte is duidelijk. Een Keniaans inlichtingenrapport telde ruim duizend Kenianen in het Russische leger, van wie tientallen aan het front, gehospitaliseerd of vermist. Het FPRI komt voor heel Afrika op naar schatting zo'n 1.800 mannen, met onder meer 272 uit Ghana en zeventien uit Zuid-Afrika. Daarnaast werft Rusland volgens onderzoekers ook in het Midden-Oosten en Azië. Een Oekraïense bewindsman stelde tegenover Al Jazeera dat onderdanen uit 36 Afrikaanse landen voor Rusland vechten.
Regeringen worstelen, Moskou ontkent
Voor herkomstlanden is het een diplomatiek mijnenveld. De Keniaanse regering zegt ronselaars aan te pakken en repatrieerde naar eigen zeggen enkele tientallen burgers. Maar omdat Rusland de rekruten juridisch als vrijwilligers behandelt, is terughalen moeilijk. Zuid-Afrika kreeg via een presidentieel verzoek vijftien mannen terug, Ghana boekte nauwelijks resultaat.
Moskou wijst alles van de hand. De Russische ambassade "verwerpt dergelijke beschuldigingen in de krachtigst mogelijke bewoordingen", al sluit ze vrijwillige aanmeldingen niet uit. Voor de mannen die de advertentie voor een 'veilige baan' geloofden, is dat onderscheid op het slagveld allang vervaagd.
