Hete zomers zijn in Nederland geen uitzondering meer, en dat vraagt om meer dan alleen het advies om water te drinken en de gordijnen dicht te houden. Terwijl het RIVM bij warmte het Nationaal Hitteplan activeert om kwetsbare groepen te beschermen, werken steeds meer gemeenten aan blijvende maatregelen die de stad koeler moeten houden. NU.nl zette de aanpak op een rij.
Waarom steden extra opwarmen
In dichtbebouwde wijken kan het merkbaar warmer zijn dan in het groen eromheen, een verschijnsel dat bekendstaat als het hitte-eilandeffect. Steen, asfalt en beton nemen overdag warmte op en geven die 's avonds en 's nachts langzaam weer af, waardoor het in versteende buurten slecht afkoelt. Groen doet het tegenovergestelde: bomen geven schaduw en planten koelen hun omgeving door verdamping.
Tegel eruit, plantje erin
Een van de zichtbaarste initiatieven is Operatie Steenbreek, dat bewoners aanmoedigt om tegels uit tuin en straat te vervangen door groen. Het motto is simpel: tegel eruit, plantje erin. Een groenere tuin houdt niet alleen warmte tegen, maar laat ook regenwater beter in de bodem zakken in plaats van in het riool, wat bij hevige buien wateroverlast beperkt.
Veel gemeenten haken hierbij aan met acties: bewoners kunnen tegels inleveren en krijgen er soms gratis planten of tuinadvies voor terug. Sommige steden houden bij hoeveel tegels er zijn 'gewipt' en maken er een wedstrijd van tussen wijken of gemeenten.
Koelteplekken en schaduw
Voor acute hitte openen gemeenten steeds vaker koelteplekken: openbare ruimtes zoals bibliotheken, buurthuizen en soms winkels waar mensen even kunnen afkoelen, zitten en water drinken. Ze zijn vooral bedoeld voor mensen die thuis moeilijk koel blijven, zoals ouderen en mensen met een chronische aandoening.
Daarnaast wordt in de openbare ruimte gezocht naar meer schaduw en verkoeling: extra bomen langs straten en pleinen, waterpunten en soms tijdelijke voorzieningen zoals schaduwdoeken op drukke plekken. Zulke ingrepen werken pas op de langere termijn, maar maken een buurt structureel beter bestand tegen hitte.
De hitte beter inschatten
Om te bepalen hoe belastend een warme dag echt is, kijkt het KNMI niet alleen naar de temperatuur. Naast de thermometer spelen ook luchtvochtigheid, wind en zon een rol in hoe zwaar de hitte aanvoelt en hoe risicovol die is voor de gezondheid. Diezelfde 30 graden kan op een benauwde, windstille dag veel zwaarder uitpakken dan op een droge, winderige dag.
Wat u zelf kunt doen
Ook zonder gemeentelijke actie valt er thuis winst te boeken. Een paar tegels vervangen door beplanting, een boom of struik voor schaduw, een lichte gevel of zonwering aan de zonkant en groen op een plat dak helpen allemaal om de directe omgeving koeler te houden. Het zijn kleine ingrepen, maar samen maken ze een straat merkbaar aangenamer op de heetste dagen van het jaar.
