Euthanasie is in Nederland in een kwart eeuw van uitzondering naar een substantieel deel van het levenseinde opgeschoven. Waar in 1999 nog zo'n 2.000 mensen via euthanasie overleden, waren dat er in 2024 bijna 10.000. Daarmee is het aantal grofweg vervijfvoudigd. Dat meldt NOS op basis van de cijfers.
Van uitzondering naar 5,8 procent
Veelzeggender dan de absolute aantallen is het aandeel in alle sterfgevallen. In 1999 ging het om ongeveer 1,6 procent van alle overlijdens; in 2024 was dat opgelopen tot 5,8 procent. Euthanasie komt daarmee bijna vier keer zo vaak voor als doodsoorzaak als een kwart eeuw geleden. Wat lang een zeldzame, beladen keuze was, is een reguliere en breed besproken optie geworden.
Waarom de stijging?
Onderzoekers wijzen niet op één oorzaak, maar op een samenspel van factoren. De belangrijkste is de vergrijzing: Nederland telt meer ouderen, en mensen leven bovendien langer met chronische, soms slopende aandoeningen. Daarmee groeit ook de groep die op enig moment ondraaglijk en uitzichtloos lijden ervaart.
Daarnaast is er een culturele verschuiving. De nadruk op eigen regie en autonomie is sterker geworden: mensen willen zelf zeggenschap over hun levenseinde. Tegelijk seculariseert de samenleving, waardoor religieuze bezwaren tegen euthanasie voor velen minder zwaar wegen.
Ook de zichtbaarheid speelt een rol. Euthanasie is bespreekbaarder geworden — in de spreekkamer, in de media en in het publieke debat. Artsen zijn beter geschoold, richtlijnen gedetailleerder, en patiënten beter geïnformeerd. Wie een wens heeft, weet die tegenwoordig eerder te vinden en te verwoorden.
Kritische kanttekeningen
De toename roept ook vragen op. In het onderzoek en in reacties daarop klinkt de zorg dat problemen elders in de zorg — bijvoorbeeld wachtlijsten of tekorten in de geestelijke gezondheidszorg — een euthanasiewens kunnen versterken. Dat maakt de discussie gevoelig: hoeveel van de stijging komt voort uit vrije keuze, en hoeveel uit een zorgsysteem dat op onderdelen tekortschiet?
Het is een vraag zonder eenvoudig antwoord, en juist daarom belangrijk om te blijven stellen naarmate de aantallen groeien.
Toezicht blijft
Bij dit alles blijft de wettelijke toets overeind. Euthanasie mag in Nederland alleen onder strikte voorwaarden: er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, en het verzoek moet vrijwillig en weloverwogen zijn. Elke melding wordt achteraf getoetst door de regionale toetsingscommissies.
De cijfers laten vooral zien hoezeer het denken over het levenseinde is veranderd. Wat ooit ondenkbaar of taboe was, is voor een groeiende groep Nederlanders een bespreekbare en aanvaarde mogelijkheid geworden — met alle ethische vragen die daarbij horen.
