Een hommel die geniet van een slokje suikerwater: het klinkt als een kinderboek, maar het is serieuze wetenschap. Onderzoekers hebben gedrag bij hommels waargenomen dat erop wijst dat insecten een rijker innerlijk leven hebben dan lang werd aangenomen. De diertjes blijken duidelijk te laten merken wat ze wel en niet lekker vinden.
Tong uit of kop schudden
Voor het onderzoek kregen aardhommels vier verschillende drankjes voorgeschoteld: gewoon water, suikerwater, zout water en bitter water met kinine. De reacties waren opvallend eenduidig. Bij het lekkere suikerwater staken de hommels als het ware instemmend hun tong uit, terwijl ze bij de vieze, bittere smaak juist hun kop schudden en hun mond schoonveegden. Die reacties verraden dus of een hommel iets aangenaam vindt of niet, zoals wij ook ons gezicht vertrekken bij iets vies.
Meer dan een reflex
Volgens onderzoeker Andrew Barron laten die reacties zien dat het niet om louter automatisch, reflexmatig gedrag gaat. "We kunnen wel zeggen dat hun reacties wijzen op een subjectieve psychologische staat", stelt hij. Met andere woorden: er lijkt iets van beleving achter te zitten. Barron benadrukt daarbij dat hommels "meer zijn dan reflexmachientjes", en dat het beeld van insecten als gevoelloze robotjes bijstelling verdient.
Voorzichtig met het woord emotie
Toch kiezen de wetenschappers hun woorden zorgvuldig. Ze spreken bewust van een "psychologische staat" en niet zonder meer van "emoties". Het fundamentele probleem is dat je een hommel niet kunt vragen hoe het zich voelt; je kunt alleen zijn gedrag observeren. Om zeker te weten dat het echt om voorkeur ging en niet om iets anders, sloten de onderzoekers andere verklaringen uit, onder meer met experimenten waarin ze de temperatuur varieerden.
Waarom het ertoe doet
De vondst past in een groeiende reeks onderzoeken die suggereren dat de grens tussen "wel" en "geen" innerlijk leven minder scherp ligt dan gedacht. Als zelfs een klein insect met een piepklein brein tekenen van beleving vertoont, roept dat vragen op, ook morele. Hoe gaan we om met de miljarden insecten om ons heen als ze mogelijk iets ervaren? Een sluitend antwoord is er nog niet, maar de blije hommel maakt in elk geval duidelijk dat de vraag serieuzer is dan hij op het eerste gezicht lijkt.
