Het stikstofdossier borrelt weer op. In Hardenberg, bij een transportbedrijf in Overijssel, kwamen zo'n honderd boeren bijeen om te praten over de nieuwe stikstofplannen van het kabinet. De bijeenkomst werd georganiseerd door melkveehouder Everdien Kuiper.

Wat het kabinet wil

De plannen die het kabinet op 26 juni presenteerde, draaien om zones rond natuurgebieden. Rond vijftien grote natuurgebieden komt een zone van een kilometer, rond nog eens 85 gebieden een zone van vijfhonderd meter. Boeren in die zones krijgen te maken met scherpere eisen.

Voor de sector als geheel geldt bovendien een reductiedoel: de stikstofuitstoot van de landbouw moet met 42 tot 46 procent omlaag ten opzichte van 2019. Om boeren te helpen die overstap te maken, is er 20 miljard euro beschikbaar.

Waarom de boeren ongerust zijn

Dat geld neemt de zorg niet weg. Bij de boeren leeft vooral onzekerheid over wat de plannen concreet voor hun eigen bedrijf betekenen, en een gevoel dat er over hun hoofden heen wordt beslist. Kuiper verwoordt de stemming zo: veel boeren zeggen "we zien wel hoe het gaat lopen, want we doen er toch niet aan mee".

Dat is een veelzeggende houding. Het is niet zozeer verzet tegen elke maatregel, als wel wantrouwen dat de uitvoering deugt, gevoed door jaren waarin het stikstofbeleid telkens veranderde.

De dreiging van acties

Namens de boeren was Erik Luiten aanwezig, voorzitter van Agractie en zelf melkveehouder met 150 koeien. Hij was duidelijk over het vervolg. "Volgende week zullen er acties komen" op lokale en regionale schaal, zei hij, en hij voegde eraan toe dat "alles behoort tot de mogelijkheden".

Wat die acties precies inhouden, is nog niet bekend. De formulering laat bewust ruimte, en wie de boerenprotesten van de afgelopen jaren heeft gevolgd, weet dat die ruimte van omgekeerde vlaggen tot snelwegblokkades kan reiken.

De verantwoordelijke bewindspersoon

Aan de kant van het kabinet is minister Van Essen van Landbouw verantwoordelijk voor het pakket. De opgave waarvoor hij staat, is dezelfde die al zijn voorgangers parten speelde: een reductie halen die juridisch moet, ecologisch nodig is en economisch hard aankomt bij een groep die zich niet gehoord voelt.

Waar dit heen gaat

De bijeenkomst in Hardenberg is op zichzelf klein, honderd boeren op een avond, maar zij is een graadmeter. De vraag voor de komende week is of het bij lokale acties blijft, of dat de onvrede zich weer tot een landelijke beweging bundelt zoals eerder.

Voorlopig is het vooral een waarschuwing vooraf. De boeren zeggen bereid te zijn, en laten in het midden waartoe.