Een klein beestje kan een groot monument velen. In de standerdmolen van Retranchement heeft een houtkever zich in de centrale paal genesteld, en dat is ernstig genoeg om maandenlang onderhoud te vergen.

Wat een standerdmolen bijzonder maakt

De molen in Retranchement is een standerdmolen, het oudste type windmolen: een vierkante, volledig houten kast die om één centrale staande paal draait, de standerd. Om de molen naar de wind te zetten, wordt de hele kast rond die paal gedraaid.

Juist die paal is het probleem, en juist die paal maakt het zo delicaat. In Zeeland zijn er nog maar vier van dit soort molens over. Wat hier op het spel staat, is dus niet zomaar een molen, maar een van de laatste van zijn soort in de provincie.

De aantasting

"Het is een soort houtworm die de stevigheid van het hout aantast", legt Adriana Boot, adviseur restauratietechniek, uit. De kever vreet zich door de standerd, en daarmee door precies het onderdeel waarop de hele constructie steunt.

Het gevolg laat zich raden en is ook precies waar de molenaar bang voor is. "Als we niets doen, kan hij omvallen", zegt Bram Voogdt, die sinds 1983 de molen bemant.

Een ingrijpende operatie

Het herstel is navenant fors. Om de aangetaste standerd goed te kunnen bereiken en repareren, moet de complete molenkast tijdelijk worden opgetild en verplaatst, met gespecialiseerde kranen. Pas als de kast weg is, komt de zieke paal vrij te liggen.

Dat werk neemt naar verwachting enkele maanden in beslag. Zolang is de molen uit bedrijf.

Wie het betaalt

De rekening komt uit op ongeveer 200.000 euro. De provincie Zeeland draagt daarvan de helft bij, 100.000 euro, via subsidie. De gemeente Sluis, waaronder Retranchement valt, betaalt het resterende deel.

Dat is veel geld voor één molen, en tegelijk de prijs van erfgoedbehoud: een monument dat eeuwen meegaat, vraagt af en toe een ingreep die in de tonnen loopt.

Waarom dit de moeite waard is

Je kunt je afvragen of één molen zo'n operatie waard is. Het antwoord zit in de zeldzaamheid. Een standerdmolen die omvalt, komt niet terug; je kunt hem niet zomaar herbouwen met hetzelfde eeuwenoude hout en dezelfde geschiedenis.

Daarom wordt er nu, om een kever, een molen opgetild. Over een paar maanden moet de standerd weer gezond zijn, en kan Retranchement zijn oudste bouwwerk weer naar de wind draaien.