Een nieuwe coalitie, meteen onder spanning

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 presenteerden PRO Amsterdam en D66 begin juni hun coalitieakkoord. Samen vormen de twee partijen het nieuwe stadsbestuur voor de periode 2026-2030. Het akkoord is sober van toon: de gemeente wil de komende jaren fors bezuinigen, met een streven van ongeveer 250 miljoen euro en circa 2.500 fte minder ambtenaren.

Nog voordat de nieuwe bestuurders goed en wel waren benoemd, ontstond er echter onrust. Die draait om de stadsdeelbestuurders: de dagelijkse bestuurders van de zeven Amsterdamse stadsdelen en Weesp.

Van drie naar twee bestuurders

De kern van het conflict is een afspraak om het aantal stadsdeelbestuurders in vier stadsdelen (Centrum, Zuid, Oost en West) terug te brengen van drie naar twee. Dat gebeurde mede op advies van burgemeester Femke Halsema.

PRO-leider Zita Pels lichtte toe dat stadsdeelbestuurders volgens de coalitie te politiek zijn geworden. Ze zouden zich meer moeten richten op de uitvoering en als verbindende schakel tussen bewoners, ambtelijke organisatie en het stadhuis moeten functioneren. Critici zien daarin juist het probleem: twee bestuurders zouden te weinig zijn voor stadsdelen met soms wel 150.000 inwoners, waardoor de brug tussen bewoners en het stadhuis volgens hen verzwakt.

Verzet uit eigen kring

Het besluit stuitte op meerdere fronten op weerstand. De zittende stadsdeelvoorzitters stuurden een gezamenlijke brief waarin zij zich tegen de plannen keerden. Opvallender nog: binnen PRO Amsterdam zelf nam de ledenvergadering een motie aan om de inkrimping terug te draaien. Die motie haalde het uiteindelijk niet, omdat het uitvoeren ervan zou betekenen dat het coalitieakkoord opnieuw moest worden opengebroken.

Daarnaast speelt een democratisch bezwaar: de gemeenteraad had pas enkele maanden eerder ingestemd met drie bestuurders per stadsdeel, wat vragen oproept over de consistentie van de besluitvorming. Het is dit samenspel van verzet uit de eigen achterban, kritische stadsdeelvoorzitters en een eerder raadsbesluit dat de coalitie politiek kwetsbaar maakt.

Stoelendans van bekende namen

PRO en D66 maakten begin juni de definitieve lijst van stadsdeelbestuurders bekend. Daarin zit een opvallende stoelendans van bekende namen en enkele nieuwe gezichten. Vooral PRO neemt afscheid van een reeks zittende bestuurders. De gevolgen reiken verder dan de coalitie: ook een bestuurder van oppositiepartij Bij1 verliest naar verwachting haar post in Zuidoost, mede doordat een uitzonderingsregeling wordt beëindigd.

Wat staat er op het spel

Voor het kersverse stadsbestuur is de timing ongelukkig. Een coalitie die zich profileert op soberheid en bestuurlijke vernieuwing, ziet zich direct geconfronteerd met verzet uit de eigen achterban en kritiek op de manier waarop de benoemingen verliepen. De kwestie raakt aan een gevoelig vraagstuk: hoeveel politieke ruimte de stadsdelen krijgen tegenover een meer uitvoerende, ambtelijke rol. Hoe het stadsbestuur dit interne conflict beheerst, zal mede bepalen met hoeveel gezag de coalitie aan haar termijn begint.