Noem de naam Jim Henson, en je denkt aan Kermit de Kikker, Miss Piggy en een wereld vol kleurrijke poppen. Maar in 1969 maakte diezelfde Henson iets wat mijlenver van dat vrolijke beeld afstaat: The Cube, een surrealistische televisiefilm die je eerder aan een existentiële nachtmerrie doet denken dan aan familievermaak.

Een man in een witte kubus

De opzet is even simpel als beklemmend. Een man bevindt zich in een volledig witte, kubusvormige kamer. Hij weet niet hoe hij er terechtkwam, en hij komt er niet uit. Er is geen uitleg, en geen ontsnapping.

Alleen is hij niet. Voortdurend komen er figuren binnen: mensen die beweren hem te kennen, hulpverleners, vreemde typetjes, ieder met een eigen verhaal over wie hij is en hoe hij weg kan. Maar de een spreekt de ander tegen, beloftes lopen op niets uit, en de grens tussen werkelijkheid en illusie vervaagt. Wat echt is en wat de man wordt wijsgemaakt, valt op den duur niet meer uit elkaar te houden — voor hem niet, en voor de kijker evenmin.

Henson van zijn donkere kant

The Cube werd geschreven door Jim Henson en zijn vaste creatieve partner Jerry Juhl en op 23 februari 1969 uitgezonden in de Amerikaanse reeks NBC Experiment in Television — een programma dat ruimte bood aan gewaagde, experimentele televisie. De hoofdrol was voor acteur Richard Schaal.

Dat juist Henson hierachter zat, maakt het zo bijzonder. De man die later het toonbeeld van warme, lichtvoetige familietelevisie zou worden, liet hier een duistere, filosofische kant zien. Geen poppen, maar een kale studio en een ongemakkelijke vraag: hoe zeker ben je eigenlijk van je eigen werkelijkheid?

Waarom het nu opduikt

Decennialang bleef The Cube een voetnoot in Hensons oeuvre, vooral bekend bij liefhebbers en archiefduikers. De laatste jaren wordt het werk opnieuw bekeken — en herkennen kijkers er iets in wat bekend voorkomt. De claustrofobische ruimte als spiegel van menselijke machteloosheid, het idee dat de werkelijkheid een constructie kan zijn die je wordt opgedrongen: het zijn precies de thema's waarmee een serie als Black Mirror later furore zou maken.

In een tijd van algoritmes, nepbeelden en digitale vervreemding voelt die witte kamer uit 1969 verrassend actueel. The Cube is daarmee niet langer alleen een curiositeit uit de televisiegeschiedenis, maar het werk van een maker die vroeg aanvoelde hoe wankel ons gevoel voor wat 'echt' is, eigenlijk is.