Kunstmatige intelligentie verandert het werk van veel Nederlanders sneller dan velen verwachtten. Het beeld is niet dat hele beroepen in één klap verdwijnen, maar dat de inhoud van het werk verschuift: steeds vaker stuur je een AI-systeem aan en controleer je het resultaat, in plaats van dat je de taak zelf van begin tot eind uitvoert.

Wat het UWV signaleert

Uitkeringsinstantie UWV ziet de eerste sporen op de arbeidsmarkt. Het aantal vacatures voor creatieve en administratieve beroepen daalt, terwijl in diezelfde hoek juist meer uitkeringsaanvragen binnenkomen. Het gaat onder meer om vertalers, grafisch vormgevers, tekstschrijvers en accountmanagers. Taken als schrijven, vertalen en ontwerpen worden in toenemende mate door AI overgenomen, simpelweg omdat de techniek sneller is.

Het bedrijf HelloPrint in Rotterdam is een treffend voorbeeld: het personeelsbestand kromp van zestig naar dertig mensen. Copywriting voor dertien Europese landen, vroeger het werk van individuele copywriters, wordt nu gedaan door twee mensen die AI-agenten aansturen. Directeur Hans Scheffer vat de verandering samen: "Voorheen stuurde je mensen aan en nu techniek", tekent de NOS op.

Van uitvoeren naar aansturen en controleren

De rode draad is een verschuiving in de aard van het werk. Het zelf produceren van een tekst, vertaling of ontwerp maakt plaats voor het formuleren van opdrachten, het beoordelen van AI-output en het bijsturen waar het misgaat. Bedrijven melden dat hun personeelsbestand 'technischer' wordt: creatief en procesmatig routinewerk gaat naar de machine, terwijl de mens meer een regie- en controlerol krijgt. Dat raakt niet alleen creatieve en administratieve functies, maar ook klantcontact en onderdelen van management.

Wat werkenden zelf verwachten

Het CBS peilde de stemming in het onderzoek Belevingen 2025. Daaruit blijkt dat 41 procent van de werkenden denkt dat hun werk deels door AI vervangen kan worden; nog eens 4 procent denkt dat AI hun werk helemaal zou kunnen overnemen. Wie al met AI werkt, schat dat risico hoger in dan wie dat nog niet doet. Tegelijk is AI inmiddels de meest gekozen oplossing van bedrijven tegen personeelstekorten — wat eerder wijst op een herverdeling van werk dan op massale werkloosheid.

Kansen én risico's

De productiviteitswinst is reëel: werk dat maanden kostte, kan nu in weken. Voor sommige werkenden betekent dat minder saai routinewerk en ruimte voor complexere taken. De keerzijde is onzekerheid voor wie vooral dat routinewerk deed. Of AI per saldo banen kost of vooral verschuift, is nog niet uitgekristalliseerd; het netto-effect op de werkgelegenheid is voorlopig onzeker.

Wat experts, werkgevers en vakbonden zeggen

De Sociaal-Economische Raad (SER) pleit in zijn advies AI en werk voor een mensgerichte aanpak: werkenden tijdig betrekken bij de invoering van AI, voldoende training bieden en via omscholing nieuwe functies vormgeven. Vakbond FNV wil dat cao's en medezeggenschap aandacht geven aan een recht op omscholing, gegarandeerde menselijke tussenkomst en het eerlijk delen van productiviteitswinst. De boodschap van de meeste betrokkenen is genuanceerd: geen doemscenario van massale werkloosheid, maar ook geen onbezorgde hype. AI verandert vooral wat mensen doen — en dat vraagt om tijdige scholing en duidelijke afspraken.