Bezoek aan Damascus

Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink en minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen bezochten woensdag Damascus. Het bezoek werd vanwege veiligheidsoverwegingen vooraf niet bekendgemaakt. De twee bewindslieden spraken met de Syrische president Ahmed al-Sharaa over de betrekkingen tussen Nederland en Syrië en over de terugkeer van de ongeveer 150.000 Syriërs die momenteel in Nederland verblijven.

Nederland heeft al jaren geen ambassade meer in Damascus. Het bezoek past in een bredere reeks diplomatieke contacten sinds de val van het regime van Bashar al-Assad eind 2024 en de komst van nieuwe machthebbers.

Vrijwillige én gedwongen terugkeer

Centraal in de gesprekken stond de vraag hoe Syriërs kunnen terugkeren. Van den Brink stelt dat de situatie voor veel Syriërs is veranderd nu het Assad-regime is gevallen: asielprocedures leiden volgens hem vaak niet meer tot een verblijfsvergunning. Uitgeprocedeerde asielzoekers kunnen daardoor worden verplicht terug te keren.

De ministers bespraken zowel vrijwillige als gedwongen terugkeer. Voor vrijwillige terugkeer biedt de Nederlandse overheid een financiële bijdrage en vergoeding van de reis. Sinds de val van Assad zijn er volgens de overheid ruim duizend Syriërs vrijwillig teruggekeerd. Gedwongen terugkeer richt zich in eerste instantie op asielzoekers die strafbare feiten plegen of overlast veroorzaken.

Landenbeleid aangepast

In april 2026 actualiseerde Van den Brink het landenbeleid voor Syrië. De IND beoordeelt sindsdien per zaak of terugkeer naar een veiliger deel van Syrië mogelijk is. Bestaande verblijfsvergunningen worden voorlopig niet herzien. Bepaalde groepen, zoals druzen, worden expliciet als risicogroep aangemerkt, na ernstige incidenten in 2025.

Kritiek van mensenrechtenorganisaties

Organisaties als VluchtelingenWerk Nederland en Amnesty International waarschuwen dat gedwongen terugkeer naar Syrië onverantwoord is zolang de situatie te onveilig en instabiel is. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR concludeerde eerder dit jaar dat geen enkel gebied in Syrië als veilig toevluchtsoord kan worden beschouwd, en wijst erop dat een groot deel van de bevolking onder de armoedegrens leeft. Het internationaal recht verbiedt gedwongen terugkeer onder omstandigheden waarbij mensen gevaar lopen. Volgens mensenrechtenorganisaties lopen vrouwen, religieuze minderheden, lhbtiq+-personen en voormalige overheidsfunctionarissen verhoogd risico bij terugkeer.