Omwonenden van staalfabriek Tata Steel in IJmuiden trekken naar de rechter om meer invloed te krijgen op de miljardensteun die de overheid aan het bedrijf wil geven voor de overstap naar groener staal. Achter de zaak zit Stichting Gezondheid op 1, die de Nederlandse Staat heeft gedagvaard in een kort geding. De zitting bij de rechtbank Den Haag stond gepland voor woensdag.
Wat de omwonenden eisen
De stichting wil voorkomen dat het kabinet op korte termijn definitieve, bindende 'maatwerkafspraken' sluit met Tata Steel Nederland en het Indiase moederbedrijf Tata Steel Limited. Volgens Gezondheid op 1 zijn omwonenden onvoldoende betrokken bij de besluitvorming en ontbreekt onafhankelijk onderzoek naar de gevolgen voor milieu en gezondheid.
De kern van de eis is dat de Staat geen handtekening zet zolang niet helder is wat de afspraken precies inhouden en wat ze opleveren. De stichting vraagt de rechter de Staat te verbieden afspraken te maken waarin geen concrete gezondheidsdoelstellingen zijn opgenomen, en wil garanties dat de uitstoot daadwerkelijk daalt. Juridisch baseert zij zich onder meer op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Verdrag van Aarhus over inspraak bij milieubesluiten.
Twee miljard euro voor groen staal
De Staat is voornemens twee miljard euro te steken in de verduurzaming van Tata Steel, bedoeld voor de bouw van nieuwe installaties waarmee het bedrijf overstapt van vervuilende kolen en hoogovens naar productie op basis van onder meer waterstof. De totale operatie wordt geraamd op een veelvoud daarvan; Tata Steel en het moederbedrijf zouden zelf miljarden bijdragen. De definitieve maatwerkafspraken zouden volgens de planning later dit jaar rond moeten komen. Het kabinet stelde eerder dat de steun onder voorwaarden komt, onder meer rond het terugdringen van overlast en uitstoot.
Jarenlange gezondheidsklachten
De rechtsgang komt voort uit aanhoudende zorgen over de gezondheid van mensen in de IJmond. Het RIVM concludeerde in 2023 dat de uitstoot van Tata Steel samenhangt met een verhoogd risico op aandoeningen als astma en longkanker en met vroegtijdige sterfte onder omwonenden. Bewoners klagen al jaren over stank, stof en geluid.
De staalfabriek is bovendien de grootste industriële klimaatvervuiler van Nederland. Belangengroep Frisse Wind voert al langer campagne voor hardere gezondheidsbepalingen en bereidt daarnaast een aparte massaschadeclaim voor namens omwonenden, waarbij volgens NOS bedragen rond de 1,5 miljard euro circuleren. Die claim staat los van het kort geding van Gezondheid op 1 tegen de Staat.
Stand van de rechtszaak
Met het kort geding wil de stichting afdwingen dat de Staat zorgvuldig handelt en alle belangen tegen elkaar afweegt voordat er getekend wordt. Een uitspraak volgt doorgaans enkele weken na de zitting. De uitkomst kan grote gevolgen hebben voor het tempo waarin het kabinet de steun aan Tata Steel kan vastleggen.
