De Amerikaanse Senaat heeft dinsdag een opmerkelijke stap gezet door president Donald Trump publiekelijk te berispen over zijn militaire optreden tegen Iran. Met een nipte meerderheid van 50 tegen 48 stemmen nam de kamer een resolutie aan die de president opdraagt de Amerikaanse strijdkrachten terug te trekken uit de vijandelijkheden met Iran, tenzij het Congres expliciet de oorlog verklaart of militair geweld autoriseert.

Aangenomen, maar zonder kracht van wet

Het gaat om een zogeheten 'war powers'-resolutie, die voortvloeit uit de War Powers Resolution uit 1973. Die wet bepaalt dat een president slechts beperkt zonder instemming van het Congres militair mag optreden. Belangrijk is dat de Senaat een door het Huis van Afgevaardigden aangenomen concurrent resolution overnam. Volgens CNN is dit de eerste keer dat zo'n maatregel beide kamers passeert, wat het tot een zeldzame terechtwijzing van Trump maakt.

Tegelijk is de praktische betekenis beperkt. Een concurrent resolution hoeft niet door de president te worden ondertekend en heeft daardoor geen kracht van wet. Het besluit is dan ook vooral een politiek signaal dat de oorlog onvoldoende steun heeft in het Congres.

Republikeinen breken met Trump

De uitslag kwam tot stand doordat vier Republikeinse senatoren met de Democraten meestemden: Susan Collins, Bill Cassidy, Lisa Murkowski en Rand Paul. Aan de andere kant stemde de Democraat John Fetterman juist tegen de resolutie. De krappe marge laat zien hoe verdeeld het Congres is over de vraag hoe ver de oorlogsbevoegdheden van de president reiken.

De Democratische senator Tim Kaine uit Virginia is al maanden de drijvende kracht achter het verzet tegen Trumps Iran-beleid. Hij diende eerder een eigen, verdergaande joint resolution (S.J.Res.59) in, die nog in behandeling is. Anders dan de nu aangenomen tekst zou zo'n joint resolution wél een handtekening van de president vereisen en juridisch bindend zijn.

Context: aanvallen en broos staakt-het-vuren

De stemming vindt plaats tegen de achtergrond van recente Amerikaanse aanvallen op Iraanse nucleaire faciliteiten en een kwetsbaar staakt-het-vuren. Het Huis van Afgevaardigden nam de resolutie eerder deze maand al aan. Critici verwijten Trump dat hij Amerika zonder voorafgaande toestemming van het Congres in een conflict met Teheran heeft betrokken; voorstanders van de president zien de maatregel als een ongepaste inperking van zijn rol als opperbevelhebber.

Wat gebeurt er nu?

Omdat het om een symbolische resolutie gaat, verandert er juridisch weinig: Trump is niet verplicht zich eraan te houden. Wel kan de uitslag Democraten aanmoedigen om Kaines bindende joint resolution alsnog op de agenda te zetten, aldus CBS News. Die zou een veel grotere hindernis vormen, maar loopt vrijwel zeker stuk op een veto van de president. Voorlopig blijft de berisping vooral een krachtig politiek statement zonder directe gevolgen voor het Amerikaanse militaire beleid.