Een spin met een katapult

De meeste spinnen wachten geduldig tot er iets in hun web verstrikt raakt. Maar een klein, nachtactief spinnetje uit de regenwouden van Cape York in Noord-Queensland doet het radicaal anders. In plaats van een passief vangnet bouwt het een soort veerlading: een kegelvormige constructie van strak gespannen zijdedraden, opgeslagen vol elastische energie en klaar om af te vuren. Vanwege die werking kreeg het beestje de bijnaam 'ballista spider', naar het Romeinse slingerwapen. De spin behoort tot het geslacht Propostira; een officiële soortnaam heeft hij nog niet.

Een val die de prooi zélf laat afgaan

Het vernuftige zit hem in de trigger. De spin spant tussen de 15 en 60 zijdedraden tot een kegelvormig steigertje. Wanneer een mier in die kegel bijt, schiet de hele constructie los van haar ankerpunt en wordt de mier in een fractie van een seconde omhoog het hoofdweb in gekatapulteerd.

Het bijzondere: niet de jager voelt de prooi aankomen, maar de prooi zet zélf de val in werking. "Dit lijkt het enige geval te zijn waarin het web van een spin is ontworpen om één enkele prooisoort te vangen, en waarbij het mechanisme door de prooi in plaats van door het roofdier wordt geactiveerd", aldus hoofdauteur Ajay Narendra van Macquarie University.

Waarom uitgerekend deze mier?

Die ene prooi is de groene wevermier (Oecophylla smaragdina), een berucht territoriale en agressieve soort die zich normaal gesproken fel verweert. De spin moet dan ook flink wat kracht ontwikkelen: de plakvoetjes van de mier kleven met een veelvoud van haar eigen lichaamsgewicht aan de ondergrond. De zijde-katapult trekt dat moeiteloos los en lanceert het slachtoffer recht het wachtende net in.

Sterker dan welke biologische katapult dan ook

De cijfers zijn indrukwekkend. De mier ondergaat een versnelling tot zo'n 1.367 meter per seconde in het kwadraat — ongeveer 140 keer de zwaartekracht. Gram voor gram slaat de zijde meer energie op en levert hij meer vermogen dan enige bekende biologische katapult.

Het onderzoek, gepubliceerd in Current Biology, laat zien hoe een minuscuul beestje, gewapend met niets dan zijde en geduld, een van de gevaarlijkste mieren van het bos te slim af is.