Sinds 2023 zit er statiegeld op drankblikjes: vijftien cent per stuk. Voor wie elke dag door afvalbakken spit, telt dat op tot tientallen euro's per dag. Maar er is een keerzijde die bij de invoering nauwelijks ter sprake kwam: het rapen van blikjes blijkt risicovol.
Scherpe randen in de afvalbak
Aluminium blikjes belanden ingedeukt, opengescheurd of platgetrapt in de bak, met soms messcherpe randen. Wie er met blote handen in graait — vaak snel en vroeg in de ochtend, in het donker — riskeert diepe snijwonden. Volgens het Algemeen Dagblad is het aantal van dit soort verwondingen sinds de invoering van het statiegeld sterk toegenomen — de krant spreekt zelfs van een vervijfvoudiging.
Wie het doen, doen het uit noodzaak
Het zijn zelden mensen die dit voor hun plezier doen. Het gaat om daklozen, mensen met een klein of stopgezet inkomen en ouderen met een mager pensioen. Voor hen is vijftien cent per blikje geen kleinigheid. Sommigen trekken 's ochtends vroeg met een winkelwagen of vuilniszakken de stad in, soms ten koste van een nacht in de opvang, om als eerste bij de bakken te zijn.
Een miljoenenpost voor de steden
De keerzijde is ook zichtbaar op straat. Doordat zoekers afvalbakken openbreken en vuilniszakken openscheuren, ontstaat extra rommel. Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht geven volgens de NVRD samen ruim negen miljoen euro per jaar uit aan het opruimen en herstellen van de schade. De medische kosten van de zoekers zelf worden daarbij niet eens meegeteld.
Tegelijk haalt het statiegeld zijn milieudoel: er belanden flink minder blikjes in het zwerfafval. De prijs daarvan komt echter deels terecht bij de meest kwetsbare mensen.
Wat eraan gedaan wordt
Het kabinet kondigde eind 2025 extra maatregelen aan: meer innamepunten, snellere reparatie van kapotte inleverautomaten en een soepeler acceptatie van beschadigde blikjes — want dat die nu nog regelmatig worden geweigerd, maakt het juist aantrekkelijk om ze uit de bak te vissen. Sommige gemeenten plaatsen daarnaast aparte rekjes naast afvalbakken, waar mensen hun lege blikje kunnen achterlaten zonder dat iemand hoeft te graaien.
Maar zolang armoede mensen dwingt om hun inkomen letterlijk bij het vuil te zoeken, blijft de scherpste kant van het statiegeld niet die van een aluminium rand, maar die van een sociaal vangnet met te grote gaten.
