Het is een ongekende stap: rechters van het Internationaal Strafhof stappen zélf naar de Amerikaanse rechter. Drie zittende ICC-rechters hebben een civiele zaak aangespannen bij een federale rechtbank in New York om de sancties aan te vechten die de regering-Trump hun heeft opgelegd.

Drie rechters, één aanklacht

Het gaat om de Canadese Kimberly Prost, de Oegandese Solomy Balungi Bossa en de Beninese Reine Adélaïde Sophie Alapini-Gansou, melden Al Jazeera en Courthouse News. In hun aanklacht stellen ze dat de sancties bedoeld zijn om buitengerechtelijke druk uit te oefenen en hen te straffen en te dwingen. Ze vragen de rechtbank de maatregelen onwettig te verklaren.

De gevolgen voor de rechters zijn ingrijpend: ze raakten de toegang kwijt tot bankrekeningen, creditcards en online diensten, konden moeilijk reizen, zagen betalingen geblokkeerd en verloren in sommige gevallen hun ziektekostenverzekering. In de processtukken omschrijven ze hun situatie als een "financiële doodstraf".

Waar de sancties vandaan komen

De sancties gaan terug op een presidentieel besluit waarmee de regering-Trump begin 2025 maatregelen instelde tegen wie het ICC helpt bij onderzoeken naar Amerikanen of bondgenoten. Aanklager Karim Khan werd als eerste getroffen; later werden ook meerdere rechters op de lijst gezet. De Open Society Justice Initiative, die de rechters bijstaat, spreekt van een aanval op de onafhankelijke rechtspraak.

De directe aanleiding lag in de aanvaring tussen Washington en Den Haag over twee gevoelige dossiers: het arrestatiebevel dat het ICC eind 2024 uitvaardigde tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, en een ouder onderzoek naar mogelijke oorlogsmisdaden door Amerikaanse militairen in Afghanistan. De Verenigde Staten zijn geen lid van het strafhof en erkennen de rechtsmacht ervan niet.

Juridische inzet

De rechters voeren onder meer aan dat de president zijn bevoegdheden onder de Amerikaanse noodwet (de International Emergency Economic Powers Act) heeft overschreden, omdat er geen sprake is van een echte nationale noodsituatie. Ook zou het bevriezen van tegoeden zonder enige procedure in strijd zijn met het recht op een eerlijk proces.

De uitkomst raakt aan een principiële vraag: kunnen internationale rechters persoonlijk worden gestraft voor uitspraken die een grootmacht onwelgevallig zijn? Tegenstanders van de sancties vrezen dat zo'n precedent de onafhankelijkheid van de internationale rechtspraak ondermijnt. Het ICC, met ruim 120 lidstaten, kreeg eerder al steun van onder meer de Verenigde Naties, die de Amerikaanse maatregelen scherp veroordeelden.