Het stikstofdossier sleept zich al jaren voort, en opnieuw probeert een kabinet de impasse te doorbreken. Het kabinet-Jetten — een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA — wil eind juni een compleet stikstofpakket naar de Tweede Kamer sturen. De plannen zijn ingrijpend, en de weerstand op het platteland neemt nu al toe.
Wat zou er in het pakket staan?
De meest in het oog springende maatregel zijn de zones rond natuurgebieden. Rond zo'n twintig grote Natura 2000-gebieden — waaronder de Peel in Brabant en de Veluwe in Gelderland — komt een zone van één kilometer waarbinnen veel minder stikstof mag worden uitgestoten. Rond kleinere gebieden geldt een zone van maximaal 500 meter. Boerenbedrijven in die zones moeten verdwijnen, verplaatsen of fors innoveren.
Daarnaast werkt het kabinet aan uitstootplafonds per sector, te beginnen bij de melkveehouderij, en aan bedrijfsspecifieke emissienormen die per grondsoort verschillen. De dierrechten — nu geldend voor kippen, varkens en koeien — zouden worden uitgebreid naar onder meer geiten en eenden. Voor de landbouw geldt een reductiedoel van 42 tot 46 procent in 2035; voor industrie en mobiliteit ligt het streven rond de 50 procent.
Voor het natuurherstel en de uitkoop is geld gereserveerd. Er komt een nieuwe vrijwillige bedrijfsbeëindigingsregeling van 2,75 miljard euro, en het kabinet onderzoekt een grondbank om landbouwgrond te bundelen en zo extensivering mogelijk te maken. Voor de bouw is relevant dat de rekenkundige ondergrens omhoog gaat, waardoor kleinere bouwprojecten weer vergunningsvrij zouden worden — een poging om de vastgelopen vergunningverlening los te trekken.
Waarom eerdere plannen sneuvelden
Om te begrijpen waarom dit dossier zo gevoelig ligt, moet je terug naar 29 mei 2019. Toen zette de Raad van State met de PAS-uitspraak een streep door het Programma Aanpak Stikstof. De passende beoordeling onder het PAS voldeed niet aan de Europese eisen, oordeelde de hoogste bestuursrechter. Daarmee verviel de juridische basis om vergunningen te verlenen op grond van toekomstige natuurwinst, en raakten duizenden zogenoemde PAS-melders in één klap in onzekerheid.
Sindsdien struikelde het ene plan na het andere. Kabinetten verdeeld over de aanpak, hevig boerenprotest met blokkades en trekkers op het Malieveld, en telkens opnieuw rechters die het beleid afkeurden omdat natuurdoelen niet werden gehaald. De kern van het probleem bleef onopgelost: zolang Natura 2000-gebieden overbelast zijn met stikstof, blokkeert dat zowel natuurherstel als nieuwe economische activiteit.
Houdt het dit keer wél stand?
De twijfel is groot. Het verantwoordelijke ministerie benadrukt de onderlinge samenhang van de maatregelen, maar het kabinet-Jetten is een minderheidskabinet: de coalitie heeft 66 van de 150 zetels en moet voor elke stap steun van andere partijen zoeken.
Tegelijk groeit de onrust op het platteland over de aangekondigde maatregelen. Het kabinet wil juist een sanctiemechanisme — een generieke korting op dierrechten als doelen niet worden gehaald — inbouwen om te voorkomen dat de rechter het beleid opnieuw onderuithaalt. Maar of dat genoeg is om zowel de juridische als de politieke houdbaarheid te garanderen, moet zich de komende weken bewijzen. Het debat in de laatste week voor het zomerreces wordt een eerste echte test.
