Op 1 juli 2025 pikte de ATLAS-survey-telescoop in Chili een vreemd lichtpuntje op dat snel door het zonnestelsel reisde. Al gauw werd duidelijk dat het geen gewone komeet was: 3I/ATLAS komt van buiten ons zonnestelsel. Daarmee is het pas het derde bevestigde interstellaire object dat ooit is waargenomen, na 1I/'Oumuamua (2017) en de komeet 2I/Borisov (2019).

Maar het écht opzienbarende nieuws kwam later. Volgens nieuw onderzoek is deze ruimtereiziger waarschijnlijk veel ouder dan onze zon — en dat maakt hem tot een soort tijdcapsule uit een vroeg hoofdstuk van de Melkweg.

Ouder dan de zon

Onze zon is ongeveer 4,6 miljard jaar oud. Een team onder leiding van astronoom Matthew Hopkins van de Universiteit van Oxford schat dat 3I/ATLAS daar ruim overheen gaat. Met 68 procent zekerheid ligt de ouderdom tussen de 7,6 en 14 miljard jaar, met een beste schatting rond de 7 miljard jaar, meldt Space.com. Dat betekent dat het object al miljarden jaren door de Melkweg zwierf voordat ons zonnestelsel überhaupt bestond.

Volgens de onderzoekers is 3I/ATLAS daarmee zeer waarschijnlijk de oudste komeet die we ooit hebben gezien. Een onafhankelijke analyse door andere astronomen kwam uit op een bredere marge van 3 tot 11 miljard jaar — ouder dan de zon blijft daarbij het meest waarschijnlijke scenario.

Een spoor naar de 'dikke schijf'

Hoe kun je de leeftijd bepalen van een ijsbrok die je nooit van dichtbij zult bezoeken? Het antwoord zit in de baan. De manier waarop 3I/ATLAS door de Melkweg beweegt — onder een steile hoek en met hoge snelheid — verraadt uit welke groep sterren hij afkomstig is.

Die baan wijst naar de zogenoemde dikke schijf van ons sterrenstelsel: een populatie van oude sterren die boven en onder het vlakke, bekende deel van de Melkweg zweven. Die sterren behoren tot de oudste die we kennen. De vorige twee interstellaire bezoekers kwamen juist uit de jongere, dunne schijf en waren vergelijkbaar met of jonger dan de zon.

Een chemische vingerafdruk uit de oertijd

Naast de baan levert ook de samenstelling aanwijzingen op. Waarnemingen met de James Webb-ruimtetelescoop lieten een opvallend hoge hoeveelheid kooldioxide zien ten opzichte van water, en er werden water, koolstofmonoxide en waterijs aangetroffen. Volgens Scientias bevat 3I/ATLAS bovendien een ongewoon hoog gehalte aan deuterium, een zware variant van waterstof — veel meer dan kometen uit ons eigen zonnestelsel. Zulke isotoopverhoudingen vormen een chemische vingerafdruk van de omgeving waarin het object ontstond.

Waarom dit belangrijk is

Kometen zijn de overblijfselen van planeetvorming. Door een object te bestuderen dat miljarden jaren ouder is dan ons eigen zonnestelsel, kunnen astronomen voor het eerst rechtstreeks materiaal onderzoeken uit de begintijd van de Melkweg.

3I/ATLAS bereikte zijn dichtste punt bij de zon eind oktober 2025 en is inmiddels weer op weg naar de interstellaire ruimte. Hij keert nooit terug. Maar de gegevens die telescopen tijdens zijn korte passage verzamelden, houden wetenschappers nog jaren bezig.