Na jaren van impasse heeft het kabinet zijn nieuwe stikstofplan gepresenteerd — het meest ingrijpende pakket in jaren. Al meer dan zeven jaar liggen duizenden vergunningen voor woningen, wegen en fabrieken stil door de stikstofcrisis. Met dit pakket hoopt het kabinet zowel de natuur te herstellen als die vergunningverlening weer vlot te trekken.

Maximaal 2,6 koeien per hectare

Het meest besproken onderdeel is een grondgebondenheidseis voor melkveehouders: wie melkvee houdt, mag straks maximaal circa 2,6 grootvee-eenheden per hectare aanhouden. Dat klinkt ruim, maar voor veel bedrijven is het een forse ingreep: in provincies als Noord-Brabant en Flevoland ligt de gemiddelde bezetting nu duidelijk hoger. Juist daar zullen melkveehouders moeten inkrimpen, stoppen of innoveren.

De gedachte achter de norm is dat de uitstoot 'grondgebonden' wordt — gekoppeld aan de hoeveelheid eigen land, in plaats van onbeperkt te kunnen groeien. Of de norm op precies 2,6 blijft staan, of dat er nog wordt gedifferentieerd naar grondsoort, was bij de presentatie nog niet volledig uitgekristalliseerd.

Honderd bufferzones rond de natuur

Rond de Nederlandse Natura 2000-gebieden komen bufferzones met strengere regels. Het gaat om een vijftiental bredere zones van ongeveer een kilometer rond de meest kwetsbare gebieden — zoals de Veluwe en De Peel — en daarnaast tientallen smallere zones van zo'n vijfhonderd meter rond andere beschermde natuur. Samen ongeveer honderd zones. Boeren binnen die stroken moeten hun uitstoot extra terugbrengen, verplaatsen of stoppen; volgens schattingen worden enkele duizenden bedrijven direct geraakt.

Twintig miljard euro

Het totale financiële pakket bedraagt rond de twintig miljard euro. Dat geld gaat naar een breed palet: een vrijwillige stoppersregeling, alternatieve verdienmodellen voor boeren, omschakeling naar biologische landbouw, innovatie, agrarisch natuurbeheer en de productie van groen gas uit mest. Het kabinet benadrukt dat het om een 'totaalpakket' gaat, waarin geld zowel naar uitkoop als naar toekomstperspectief vloeit.

Doel: fors minder uitstoot, bouw weer vlot

De landbouw moet haar stikstofuitstoot in 2035 met ruwweg 42 tot 46 procent terugbrengen ten opzichte van 2019; een deel van die reductie is al gehaald. Elke veehouderijsector — melkvee, varkens, kippen, geiten — krijgt daarbij een eigen norm. Tegelijk wil het kabinet de rekenkundige ondergrens voor vergunningen verhogen, zodat kleinere bouwprojecten weer zonder stikstofvergunning kunnen doorgaan. Zo moet de bouw van woningen en infrastructuur 'van het slot'.

Verdeelde reacties

De reacties lopen sterk uiteen. Boerenorganisaties reageren overwegend kritisch: zij vrezen dat een uniforme veenorm bedrijven zonder perspectief de kop kost en spreken van afbouw in plaats van verduurzaming. In agrarische kring wordt al gespeculeerd over nieuwe protesten. Natuurorganisaties zijn op hun beurt niet onverdeeld tevreden — zij vinden het kijken naar enkel de breedte van bufferzones te beperkt en pleiten voor een aanpak waarin de ecologische draagkracht van een gebied leidend is.

Daar komt bij dat het kabinet voor afzonderlijke onderdelen een meerderheid in de Tweede Kamer nodig heeft. Het is dan ook onzeker of het volledige pakket ongewijzigd door het parlement komt. De stikstofcrisis is met dit plan nog lang niet voorbij — maar er ligt voor het eerst in jaren een concreet, samenhangend voorstel op tafel.