De Nederlandse gevangenissen kampen al langere tijd met een acuut plaatsgebrek. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) draait op een bezetting van bijna honderd procent, en politiebureaus moeten geregeld bijspringen als overlooplocatie voor arrestanten. Daar komt een fors personeelstekort bovenop. Het kabinet komt nu met een plan dat de druk moet verlichten en op termijn ruim 1.700 extra celplekken moet opleveren.

De enkelband als alternatief

De kern van het plan bestaat uit twee directe maatregelen. De eerste is een uitbreiding van het elektronisch toezicht: meer gedetineerden mogen overdag buiten de muren werken, mits ze 's avonds terugkeren, en worden gevolgd via een enkelband. Volgens de NOS gaat het om een verruiming van de criteria, zodat meer gedetineerden hiervoor in aanmerking komen. Veroordeelden voor zeden- of terreurdelicten zijn uitgesloten.

Als uiterste noodgreep kan DJI gedetineerden met een straf tot maximaal een jaar enkele dagen eerder vrijlaten wanneer de celnood daarom vraagt. Ook hier gelden uitzonderingen voor zware geweld- en zedendelicten.

Soberder regime in de eerste weken

De tweede maatregel is een soberder regime gedurende de eerste weken van de detentie. Het dagprogramma wordt korter, wat de administratieve last voor het personeel moet verlagen en zo dezelfde bewaarders meer gedetineerden laat begeleiden. De keerzijde: kortgestraften krijgen minder intensieve begeleiding bij hun terugkeer in de samenleving.

Kritiek: veiligheid en werkdruk

Niet iedereen is overtuigd. Reclasseringsorganisaties wijzen erop dat eerder vrijlaten met voorwaarden — zoals een meldplicht of behandeling — aantoonbaar tot minder herhaling leidt dan korte kale celstraffen, maar benadrukken dat elektronisch toezicht alleen werkt mét zulke voorwaarden. Vakbond FNV, die het gevangenispersoneel vertegenwoordigt, is kritischer. Het personeel legde eerder dit jaar meermaals het werk neer uit protest tegen de hoge werkdruk en achterblijvende lonen. Volgens de bond zijn er meer dan duizend vacatures bij DJI; een soberder regime ontlast bewaarders hooguit op papier, terwijl de structurele onderbezetting het echte probleem blijft.

Lapmiddel of structurele aanpak?

Ook over de lange termijn klinkt twijfel. Nieuwbouw en heropening van locaties — waaronder een gevangenis in Almere — leveren pas over enkele jaren extra plekken op, tegen forse kosten. De verantwoordelijke staatssecretaris erkent dat er pijnlijke keuzes nodig zijn. Of de combinatie van enkelbanden, een soberder regime en vervroegde vrijlating genoeg lucht geeft, moet de praktijk uitwijzen. Zeker is dat het cellentekort voorlopig een hoofdpijndossier voor Justitie blijft.