Een uitzonderlijke ingreep

In Nederland is een maagverkleining (bariatrische chirurgie) wettelijk pas toegestaan vanaf 18 jaar. Toch worden enkele tieners met zeer ernstige obesitas inmiddels eerder geopereerd. De ingrepen vinden plaats bij Máxima MC, waar bariatrisch chirurg dr. François van Dielen de operaties uitvoert. De zorg eromheen ligt bij het COACH-expertisecentrum van Maastricht UMC+, onder leiding van kinderarts en hoogleraar dr. Anita Vreugdenhil.

De operaties begonnen binnen de wetenschappelijke TEEN-BEST-studie, die onderzoekt of een maagverkleining bij jongeren vanaf 13 jaar onder strikte voorwaarden veilig en effectief is. Het ging aanvankelijk om zeer kleine aantallen.

Vergoeding uit het basispakket

Sinds eind mei 2026 is er een belangrijke verandering. Het Zorginstituut Nederland heeft besloten dat bariatrische chirurgie voor een kleine groep adolescenten met ernstig overgewicht voortaan uit het basispakket wordt vergoed. Dat is een ommekeer: in 2012 wees het Zorginstituut zo'n vergoeding nog af. Nieuwe onderzoeken naar de veiligheid en effectiviteit op lange termijn gaven volgens het instituut aanleiding het standpunt te herzien.

Het gaat nadrukkelijk om een zeer beperkte groep. Naar schatting komen jaarlijks 100 tot 150 jongeren in aanmerking voor het selectietraject, van wie uiteindelijk slechts 10 tot 20 daadwerkelijk geopereerd worden, zo meldt ook vakblad Skipr.

Strenge selectie en multidisciplinair traject

De voorwaarden zijn streng. Het gaat om tieners tussen de 13 en 18 jaar die bijna volgroeid zijn, met een BMI boven de 40, of een BMI tussen 35 en 40 in combinatie met een obesitasgerelateerde ziekte. Een operatie komt pas in beeld nadat een intensief leefstijltraject onvoldoende heeft geholpen.

De ingreep staat nooit op zichzelf. Voorafgaand doorlopen jongeren een screening van minimaal een jaar, met leefstijlbegeleiding en psychosociale ondersteuning. Na de operatie blijven zij minstens vijf jaar onder intensieve behandeling en moeten zij hun eetpatroon levenslang aanpassen.

Resultaten en risico's

Voor sommige jongeren zijn de resultaten ingrijpend: fors gewichtsverlies en meer zelfvertrouwen. Tegelijkertijd benadrukken de betrokken artsen de ernst van de keuze. De ingreep is onomkeerbaar en kan complicaties geven. Kinderarts Vreugdenhil stelt dat het "absoluut de laatste keuze" is, pas wanneer alle minder ingrijpende alternatieven zijn mislukt.

Het maatschappelijke debat

De achtergrond is de groei van jeugdobesitas. Het percentage 12- tot 17-jarigen met obesitas steeg van 1,4 procent in 1990 naar 4,1 procent in 2024. Naar schatting hebben enkele honderden Nederlandse jongeren zeer ernstig overgewicht; zij lopen risico op vroege diabetes type 2, hart- en vaatziekten en psychische problemen.

Voorstanders zien de operatie daarom als een laatste redmiddel dat ernstige gezondheidsschade kan voorkomen bij jongeren voor wie niets anders werkte. Critici wijzen op de zwaarte van een onomkeerbare ingreep bij minderjarige patiënten die nog in ontwikkeling zijn, en op de vraag of de lange termijn voldoende is onderzocht. Beide kanten zijn het erover eens dat extreme terughoudendheid en zorgvuldige selectie noodzakelijk blijven.