Je hebt afgerekend, en dan verschijnt het op het schermpje van de pinautomaat: wilt u een fooi geven? Vaak met keuzes als 5, 10 of 15 procent, en een 'nee'-knop die net wat minder opvalt. Dat soort fooischermen duiken in de Nederlandse horeca steeds vaker op, meldt de NOS.

Snel in opkomst

De cijfers laten een duidelijke opmars zien. Volgens gegevens van betaalbedrijf Adyen steeg het aandeel restaurants dat de fooifunctie gebruikt in het eerste half jaar van 19 naar 22 procent, en bij bars en cafes ging het van 46 naar 53 procent. De verschillen per stad zijn groot: in Amsterdam gebruikt zo'n 30 procent van de horecazaken de functie, terwijl dat in bijvoorbeeld Nijmegen rond de 10 procent ligt.

Dat zo'n schermpje werkt, blijkt uit de cijfers. Verschijnt de vraag om een fooi, dan geeft 39 procent van de klanten er ook een, terwijl 61 procent op 'nee' drukt. Vooral bij zaken waar je aan de balie bestelt, is het effect groot: zonder zo'n scherm geeft vrijwel niemand iets, met een scherm loopt dat op tot boven de 20 procent.

Amerikaanse maat, Nederlandse bedragen

De gemiddelde digitale fooi komt uit op zo'n 4,31 euro, en de meeste mensen kiezen voor de laagste optie van 5 procent. Ongeveer een kwart voert zelf een bedrag in, meestal iets bescheidener. Van echt Amerikaanse fooien is dus geen sprake: hoge percentages komen volgens betaalbedrijf Tebi nauwelijks voor.

Dat verschil is niet vreemd. In de Verenigde Staten is fooi vrijwel verplicht, omdat veel horecapersoneel daar een groot deel van het inkomen uit fooien moet halen. In Nederland ligt dat anders: personeel krijgt gewoon een cao-loon, en een fooi is een extraatje, geen noodzaak.

Vrijwillig, maar niet vrijblijvend

Juist daarom wringt het bij een deel van de klanten. Fooi geven is in Nederland volledig vrijwillig, maar een scherm dat expliciet om een percentage vraagt, voelt voor sommigen als sociale druk. Waar het vroeger anoniem was, iets kleingeld op tafel, ligt de keuze nu zichtbaar voor je neus, soms terwijl de medewerker meekijkt. De een vindt het onpersoonlijk, de ander waardeert juist dat je zelf iets kunt geven aan personeel dat hard werkt.

Ook horecaondernemers zijn verdeeld. Sommigen zien de fooifunctie als een nette manier om hun mensen op drukke dagen extra te belonen. Anderen vinden dat fooi een vrije keuze moet blijven en willen hun gasten niet met een verplicht ogend scherm opzadelen. Zeker is dat het schermpje voorlopig niet meer weg te denken is, en dat de klant elke keer opnieuw voor de vraag komt te staan: geef ik wel, of druk ik op 'nee'?