Het Nederlandse elektriciteitsnet groeit al jaren niet snel genoeg mee met de vraag. Op steeds meer plekken is er sprake van netcongestie: het net zit vol en netbeheerders kunnen niet iedereen die meer stroom wil afnemen of leveren direct bedienen. Om die schaarste eerlijker te verdelen, gaat per 1 juli een nieuw systeem in. Dat baseert zich op een prioriteringskader van toezichthouder ACM, dat de netbeheerders de komende tijd gaan toepassen.
Van 'eerst komt, eerst maalt' naar prioriteiten
Tot nu toe gold een eenvoudig principe: wie zich als eerste meldde voor extra netcapaciteit, was als eerste aan de beurt. In een vol net leidt dat tot lange, starre wachtrijen waarin maatschappelijk urgente projecten net zo lang moeten wachten als de rest. Daarom mogen netbeheerders, met het nieuwe kader, capaciteit voortaan verdelen op basis van het maatschappelijk belang van een aansluiting, meldt Netbeheer Nederland.
Wie gaat voor?
Het kader kent grofweg drie groepen die voorrang krijgen. Eerst de partijen die het net juist ontlasten — denk aan installaties die op piekmomenten flexibel kunnen op- of afschakelen en zo ruimte maken voor anderen. Daarna komt de veiligheid: kritieke infrastructuur zoals ziekenhuizen, drinkwatervoorziening en andere essentiële diensten. En ten slotte aansluitingen met een breed maatschappelijk belang, zoals woningbouw, scholen en defensie. Pas daarna is de rest aan de beurt.
Wat verandert er voor huishoudens?
Voor de meeste huishoudens verandert er in de praktijk weinig aan de bestaande aansluiting: de stroom blijft gewoon uit het stopcontact komen. Het verschil zit in nieuwe of zwaardere aanvragen. In gebieden waar het net vol zit, krijgen kleinverbruikers die buiten de prioriteiten vallen niet langer automatisch capaciteit toegewezen; zij kunnen voortaan, net als grote bedrijven, op een wachtlijst belanden. Hoe lang dat duurt, hangt sterk af van de regio: op de ene plek is nog ruimte, op de andere is de wachttijd opgelopen tot jaren.
Waarom nu?
De druk op het net komt door de energietransitie: zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen zorgen samen voor veel meer stroomverkeer dan het net oorspronkelijk aankon. Het kabinet en de netbeheerders nemen daarom diverse maatregelen tegen netcongestie, van het uitbreiden van het net tot het slimmer benutten van de bestaande capaciteit. Maar omdat verzwaren jaren duurt, is verdelen op prioriteit voorlopig onvermijdelijk. De kern van de boodschap: het net is een schaars goed geworden, en dat vraagt om keuzes over wie het eerst aan de beurt is.
