Het minderheidskabinet moet ophouden met op twee gedachten hinken, vindt JA21-leider Joost Eerdmans. Volgens hem kan de regering niet langer tegelijk steun zoeken bij zijn rechtse partij én bij de linkse partij Pro. "Met beide samenwerken gaat niet", aldus Eerdmans. "Gaan ze over links met Pro, of over rechts met ons?"
Een kabinet zonder eigen meerderheid
De oproep snijdt hout omdat het zittende kabinet — een coalitie van D66, VVD en CDA — geen eigen meerderheid in de Tweede Kamer heeft. Voor vrijwel elk wetsvoorstel is de regering afhankelijk van wisselende steun uit de oppositie. Tot nu toe zocht het kabinet die steun naar twee kanten: dan eens bij links, dan weer bij rechts.
Juist dat evenwichtsspel wil Eerdmans doorbreken. Hij claimt een sterke onderhandelingspositie: "We zijn in de positie dat we kunnen zeggen: graag of niet."
'Verstandig rechts'
Eerdmans profileert zijn partij nadrukkelijk als een gematigd-rechts alternatief. "Wij zijn verstandig rechts: stevig op de inhoud, beschaafd in de toon", zei hij. Daarmee zet hij JA21 af tegen zowel de linkerflank als de hardere rechterflank in de Kamer.
Inhoudelijk stelt JA21 stevige eisen als prijs voor zijn steun. De partij wil lastenverlichting voor burgers, een strenger asielbeleid en meer geld voor veiligheid. Tegelijk dringt ze aan op een lagere vrijheidsbijdrage en op bezuinigingen op klimaatuitgaven en ontwikkelingshulp. Dat pakket staat haaks op de wensen van de linkse oppositie, die juist inzet op behoud van sociale uitgaven en een ambitieuzer klimaatbeleid.
Druk op de coalitie
Met zijn uitspraken voert Eerdmans de druk op een kabinet op dat zijn voortbestaan nu eenmaal heeft verbonden aan steun van buitenaf. Kiezen tussen links en rechts betekent voor de coalitie een principiële richtingskeuze — en het risico dat het de andere helft van de oppositie definitief tegen zich in het harnas jaagt. Een reactie van het kabinet op de woorden van Eerdmans bleef vooralsnog uit.
