De manier waarop Nederland zijn treinverkeer regelt, ligt onder Europees vergrootglas. Volgens de Europese Commissie handelt Nederland mogelijk in strijd met de Europese spoorregels door het hoofdrailnet rechtstreeks aan de NS te gunnen, zonder openbare aanbesteding. Dat meldt NU.nl.

Het bezwaar uit Brussel

De kern van de kwestie: voor de huidige concessieperiode kreeg de NS het recht om op het hoofdrailnet te rijden zonder dat andere vervoerders mochten meedingen. Europese regels gaan er juist van uit dat zulke grote vervoerscontracten via een openbare procedure worden gegund, zodat ook andere bedrijven een eerlijke kans krijgen. De Commissie heeft Nederland hierover eerder de gelegenheid gegeven om bij te sturen en stapte, toen dat niet tot een oplossing leidde, naar de Europese rechter, meldde de NOS al.

Concurrenten en toezichthouder kritisch

Ook binnen Nederland klinkt kritiek. Andere vervoerders vinden dat zij ten onrechte geen kans krijgen om op het hoofdrailnet te rijden, terwijl concurrentie volgens hen kan leiden tot betere en goedkopere treindiensten. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) waarschuwde eerder dat een sterke, beschermde positie van de NS de reiziger kan schaden. Dat de discussie gevoelig ligt, bleek al eens eerder: de ACM legde de NS in 2017 een forse boete op voor machtsmisbruik bij een aanbesteding in Limburg — al werd die boete later in hoger beroep van tafel geveegd.

Het Nederlandse argument

De Nederlandse overheid kiest bewust voor één landelijke vervoerder. Het idee daarachter is dat één partij op het hele net zorgt voor samenhang, betrouwbaarheid en een herkenbare dienstregeling, en dat opsplitsing tussen meerdere bedrijven juist tot versnippering zou leiden. De vraag is of dat argument standhoudt tegen de Europese eis van meer marktwerking.

Wat er op het spel staat

Verliest Nederland de juridische strijd, dan kan het nodig zijn de concessie alsnog (deels) open te stellen voor concurrentie — mogelijk al voor het einde van de huidige periode. Dat zou onzekerheid betekenen voor de NS, maar volgens voorstanders ook kunnen leiden tot scherpere prijzen en betere service. De overheid bekijkt intussen zelf al verschillende manieren om het spoor in de toekomst te ordenen. Hoe dan ook tekent zich een principieel verschil af tussen de Nederlandse aanpak en wat Europa voor ogen heeft.