De droom was klein en concreet: werk in het buitenland, geld naar huis sturen, ooit een eigen huis voor het gezin. Zo werd onlangs het verhaal opgetekend van een Keniaanse man die uiteindelijk niet als arbeider maar als strijder in Oekraïne om het leven kwam. Zijn lot staat niet op zichzelf. Het past in een patroon dat inmiddels door internationale media en onderzoeksinstituten is gedocumenteerd: een Russische rekruteringsmachine die jonge Afrikaanse mannen met valse beloften naar het front lokt.
Een baan die geen baan was
Het stramien keert in vrijwel elk verhaal terug. Mannen reageren op advertenties voor civiel werk — als elektricien, loodgieter, chauffeur of beveiliger — vaak via sociale media. Ze krijgen een toeristenvisum, vliegen naar Rusland en worden daar onder druk gezet om een contract te tekenen dat volledig in het Russisch is opgesteld, zonder tolk. Pas later blijkt dat ze een militair dienstverband zijn aangegaan. "Ze werden gewoon gelokt en bedrogen en vervolgens aan het front gezet", vatte de Ghanese minister van Buitenlandse Zaken het tegenover CNN samen.
Volgens berichtgeving van persbureaus en Amerikaanse media ondertekenden de mannen contracten in een taal die ze niet konden lezen, om daarna met weinig tot geen militaire training naar het slagveld te worden gestuurd. De Washington Post reconstrueerde hoe Keniaanse werkzoekenden naar Rusland werden gelokt en vervolgens de dood in werden gestuurd.
Niet tientallen, maar duizenden
De schaal is aanzienlijk. Oekraïne stelt dat meer dan 1.780 Afrikanen uit 36 landen voor Rusland vechten, zo meldt Al Jazeera. Een Keniaans inlichtingenrapport spreekt over zo'n duizend geronselde Keniaanse mannen, aldus NPR. Datzelfde rapport beschuldigt medewerkers van de Russische ambassade ervan te hebben samengewerkt met wervingsbureaus.
De ronselaars en de prijs
De werving verloopt niet anoniem. Onderzoekers spreken van Russische "militaire mensenhandel" in Afrika: rekruteurs lonken met salarissen die een veelvoud zijn van wat de mannen thuis verdienen, met tekenbonussen en zelfs een Russisch paspoort. De gevolgen zijn dodelijk. Volgens analyses van onder meer het Africa Center for Strategic Studies ligt het sterftecijfer onder geronselde Afrikanen hoog.
Rusland ontkent Afrikaanse burgers illegaal te ronselen. Afrikaanse regeringen reageren intussen wel: Kenia overweegt het strafbaar te stellen om in een buitenlands leger te dienen en arresteerde volgens Al Jazeera een verdachte die mannen zou hebben misleid. Zuid-Afrika kreeg na diplomatiek overleg enkele burgers terug.
Voor de mannen die niet terugkeren, komt dat te laat. Hun verhaal begon met een advertentie en een belofte — en eindigde in een oorlog die niet de hunne was.
