Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) weer mobiele telefoons en andere gegevensdragers van asielzoekers gaat uitlezen. Dat moet de dienst helpen om de identiteit en de afgelegde reisroute van asielzoekers te controleren. De Kamer steunde daarvoor een voorstel van JA21, dat volgens NOS en RTV Noord ook werd gesteund door regeringspartijen VVD en CDA.

Waarom het uitlezen werd gestopt

Sinds enkele weken leest de IND de telefoons niet meer uit. Aanleiding is een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, het hoogste bestuursrechtelijke college. Volgens dat oordeel is het doorzoeken van een telefoon "een vergaande inkijk in iemands privéleven die zonder deugdelijke wettelijke grondslag niet mag plaatsvinden".

De Raad van State stelt dat de Vreemdelingenwet 2000 op dit punt onvoldoende basis biedt. Moderne telefoons bevatten veel meer persoonsgegevens dan ten tijde van de invoering van de betreffende wetsbepaling, terwijl de wet niet voldoende vastlegt onder welke voorwaarden een telefoon mag worden onderzocht. Daardoor biedt de wet volgens het college onvoldoende bescherming tegen willekeurig optreden.

Juridische en privacybezwaren

De kern van de bezwaren is het ontbreken van een toereikende wettelijke grondslag, wat een inbreuk op de privacy oplevert. Volgens de geraadpleegde bronnen wees ook de Inspectie Justitie en Veiligheid erop dat het vragen van toestemming dit gebrek niet zonder meer wegneemt, omdat asielzoekers in een afhankelijke positie verkeren. "De telefoon niet afgeven, kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden", zo wordt die positie omschreven.

Wat de Kamer nu wil

De Kamer vindt dat het volledig stilleggen van het uitlezen onwenselijk is zolang er geen nieuwe wet is. In het aangenomen voorstel wordt het kabinet opgeroepen de oude praktijk voort te zetten totdat een wetswijziging is afgerond. Volgens de indieners zou helemaal stoppen "onverantwoord, riskant en schadelijk" zijn voor de veiligheid en de belangen van Nederland. Het uitlezen van bijvoorbeeld foto's en contactenlijsten kan volgens voorstanders helpen om te controleren of het verhaal van een asielzoeker klopt.

Reactie van het kabinet

Het kabinet werkt aan een wetswijziging om het uitlezen op een steviger juridische basis te zetten, maar dat traject kan nog enige tijd duren. In afwachting daarvan besloot het kabinet het uitlezen voorlopig stop te zetten. Een aangenomen motie verplicht het kabinet niet automatisch tot uitvoering; of en hoe het kabinet aan de oproep gehoor geeft, was bij het verschijnen van de berichtgeving nog niet duidelijk.