De Neil Gehrels Swift-ruimtetelescoop, sinds 2004 in een baan om de aarde, is in de problemen. De telescoop daalt langzaam maar zeker richting de atmosfeer, en zonder ingrijpen zou hij dit jaar te laag komen om te overleven. NASA pakt nu uit met een reddingsmissie die nog nooit eerder is uitgevoerd.
Een telescoop in vrije val
Swift — vernoemd naar astronoom Neil Gehrels — is gebouwd om gamma-uitbarstingen op te sporen: de krachtigste explosies in het heelal. De telescoop kan binnen seconden van kijkrichting wisselen, een eigenschap die geen ander ruimteobservatorium bezit.
Toch ziet de toekomst er somber uit. Zijn baan is de afgelopen jaren gezakt van ongeveer 600 naar zo'n 400 kilometer hoogte. Zou de telescoop verder dalen tot onder de 300 kilometer, dan is terugval in de atmosfeer onvermijdelijk. Swift heeft zelf geen raketmotor om bij te sturen, wat de situatie extra nijpend maakt.
De zon als boosdoener
De oorzaak is atmosferische weerstand. Zelfs op honderden kilometers hoogte hangt nog een flinterdunne laag atmosfeer die satellieten afremt. Dat effect is nu sterker dan normaal: de zon zit in een periode van verhoogde activiteit, het zogenoemde zonnemaximum. De extra energie verhit de bovenste atmosfeerlagen, waardoor die uitzetten en verder de ruimte in reiken. Daardoor daalt Swift sneller dan voorspeld.
Een robotsleepboot als redder
NASA sloot vorig jaar een contract van 30 miljoen dollar met het Amerikaanse bedrijf Katalyst Space Technologies. Dat ontwikkelde in korte tijd een autonoom ruimtevaartuig, de Link: een soort 'ruimtesleepboot' met drie robotarmen en eigen stuwraketten.
De Link moet Swift fysiek vastgrijpen — een enorme uitdaging, want de telescoop is nooit ontworpen voor een koppelingsmanoeuvre en heeft geen dockingpoort. Het ruimtevaartuig moet de satelliet, die met duizenden kilometers per uur door de ruimte raast, vastgrijpen zoals hij is. Eenmaal verbonden gebruikt Link gedurende meer dan zes weken zijn motoren om Swift geleidelijk terug te duwen naar de oorspronkelijke hoogte. Lukt dat, dan kan de telescoop nog jaren doorwerken.
Lancering met een bijzondere raket
De lancering staat gepland voor eind juni, vanaf een testlocatie op het Kwajalein-atol in de Marshalleilanden. Daarbij wordt een Pegasus XL-raket gebruikt — een systeem dat niet vanaf de grond opstijgt, maar vanuit een groot transportvliegtuig op kilometers hoogte wordt afgeworpen voordat de motoren ontsteken. Daarna heeft de Link naar schatting nog ongeveer twee weken nodig om Swift in te halen en te bereiken.
Meer dan één telescoop
De missie is meer dan een reddingsoperatie voor één instrument. Het is naar verluidt de eerste keer dat een onbemand commercieel ruimtevaartuig een satelliet probeert te grijpen die daar niet op is voorbereid. Slaagt de operatie, dan opent dat de deur naar een nieuwe industrie: het verlengen van de levensduur van bestaande satellieten. Swift kostte ooit zo'n 500 miljoen dollar om te bouwen; tegen die achtergrond is 30 miljoen voor een reddingsmissie een koopje — zeker als de telescoop daarna nog jaren unieke metingen kan blijven doen.
