Meer dan twee jaar na de dood van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny komt er een nieuwe reactie uit Brussel. De Europese Unie heeft zes Russische wetenschappers op de sanctielijst geplaatst, meldt de NOS. Zij zouden hebben meegewerkt aan de ontwikkeling van het gif dat waarschijnlijk zijn dood veroorzaakte.

Een gif uit een kikker

Navalny overleed in februari 2024 in een Russische strafkolonie, waar hij gevangenzat. Onderzoek naar zijn lichaam bracht sporen aan het licht van epibatidine, een uiterst giftige stof die van nature voorkomt bij Zuid-Amerikaanse pijlgifkikkers. De stof veroorzaakt verlamming van de spieren, waardoor uiteindelijk verstikking optreedt.

Vijf landen — Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Zweden — kwamen in een gezamenlijk onderzoek tot de conclusie dat Navalny met deze substantie is vergiftigd. Dat Nederland deel uitmaakte van dat onderzoek, geeft de zaak ook een Nederlands tintje: het is mede op basis van die bevindingen dat de EU nu tot actie overgaat.

Zes wetenschappers gestraft

De zes personen die nu op de sanctielijst staan, zijn wetenschappers en onderzoekers die betrokken waren bij de ontwikkeling van chemische wapens. Door hen te sanctioneren, richt de EU zich niet op de uitvoerders van de vergiftiging, maar op de mensen die het middel ervoor zouden hebben helpen maken.

De maatregelen zijn concreet: de tegoeden van de betrokkenen binnen de EU worden bevroren, en zij krijgen een inreisverbod voor het grondgebied van de Unie. Bovendien is het voortaan strafbaar om hen, direct of indirect, geld of andere economische middelen ter beschikking te stellen.

Onderdeel van een breder pakket

De sancties vallen onder het EU-regime dat gericht is tegen het gebruik en de verspreiding van chemische wapens. Met de zes nieuwe namen erbij staan er nu in totaal 31 personen en zes organisaties of bedrijven op die specifieke sanctielijst.

Het is niet de eerste keer dat de EU reageert op de dood van Navalny. Al eerder, in 2024, werden er personen gesanctioneerd die op andere wijze verantwoordelijk werden gehouden voor zijn gevangenschap en overlijden. Met de stap tegen de wetenschappers legt de EU nu de nadruk op de herkomst van het gif zelf.

Aanhoudende druk

De zaak-Navalny blijft de betrekkingen tussen Rusland en het Westen belasten. Voor de EU is het aanwijzen van de wetenschappers een manier om te laten zien dat ook de mensen achter de schermen — degenen die de middelen leveren — niet buiten schot blijven. Of de sancties in de praktijk veel effect hebben op personen die in Rusland wonen en werken, is de vraag. De symbolische en juridische boodschap is niettemin duidelijk: de EU beschouwt de dood van Navalny als een vergiftiging waarvoor verantwoording moet worden afgelegd.