Willem Holleeder (68) mag na ruim tien jaar weg uit de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught, de zwaarst beveiligde gevangenis van Nederland. Een beroepscommissie van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) heeft geoordeeld dat het onredelijk is om hem daar langer vast te houden, en dat een minder streng regime met intensief toezicht volstaat om de risico's te beheersen.

Van EBI naar intensief toezicht

Holleeder zit sinds zijn aanhouding in december 2014 vast en verblijft sinds het voorjaar van 2015 in de EBI. In die inrichting geldt het strengste regime van het land: streng gecontroleerd contact, zware beveiliging en weinig bewegingsvrijheid, bedoeld voor gedetineerden die als vluchtgevaarlijk of maatschappelijk zeer risicovol gelden.

De staatssecretaris verlengde zijn verblijf in de EBI dit jaar opnieuw, maar de beroepscommissie vond dat besluit onvoldoende onderbouwd. Volgens de RSJ kunnen de risico's ook in een afdeling met intensief toezicht onder controle worden gehouden, een regime dat streng blijft maar minder zwaar is dan de EBI. De staatssecretaris moet nu een nieuw besluit nemen.

Gezondheid speelt mee

Bij het oordeel weegt ook Holleeders gezondheid mee. Hij onderging de afgelopen tijd hartoperaties en heeft daardoor met enige regelmaat medische zorg nodig. Dat laat zich lastig verenigen met het strenge, afgeschermde regime van de EBI. De beroepscommissie kende hem daarnaast een schadevergoeding van 900 euro toe voor de periode dat hij naar haar oordeel ten onrechte in de zwaarste inrichting bleef.

Levenslang wegens liquidaties

Holleeder is veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf voor zijn betrokkenheid bij een reeks liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, waaronder de moorden op Cor van Hout, Willem Endstra, Kees Houtman, John Mieremet en Thomas van der Bijl. De rechtbank Amsterdam legde die straf in 2019 op, het gerechtshof bevestigde de veroordeling in hoger beroep, en de Hoge Raad hield de levenslange straf begin 2024 definitief in stand.

De overplaatsing verandert niets aan die straf: Holleeder blijft voor de rest van zijn leven gedetineerd. Wel roept de zaak opnieuw de vraag op hoe zwaar beveiligd zulke gedetineerden moeten worden gehouden, en hoe hun veiligheidsrisico zich verhoudt tot de eisen die aan een humane detentie worden gesteld.