Wie de afgelopen jaren een broodje haalde bij een wegrestaurant of in de bedrijfskantine, kent het ritueel: een sachet mayonaise opentrekken, een stickje ketchup leegknijpen. Inmiddels is het rijtje uitgebreid. Naast de bekende sausjes verschijnt nu ook margarine en halvarine in afzonderlijke porties op het buffet, in cupjes en kuipjes van zo'n tien gram per stuk.

Van botervlootje naar minikuipje

De trend is goed zichtbaar in de catalogi van groothandels die kantines en horeca beleveren. Zo zijn er margarineportiecupjes van 10 gram, verpakt in dozen van honderd of tweehonderd stuks, vooral bedoeld voor ontbijt- en lunchbuffetten in hotels en restaurants. Het botervlootje op tafel maakt zo plaats voor een individueel kuipje per gast.

Het is de logische volgende stap in een ontwikkeling die al langer loopt. Van boterkuipjes, suiker- en honingsticks tot minuscule zakjes met zout en peper en sachets met mayonaise, mosterd en ketchup: het assortiment portieverpakkingen is de afgelopen jaren flink uitgedijd. Het broodbeleg sluit nu aan bij diezelfde portielogica.

Gemak, hygiëne en grip op porties

De aantrekkingskracht voor uitbaters laat zich raden. Een gesloten portieverpakking is hygiënisch, omdat niet iedere gast in hetzelfde bakje graait. Ze zijn precies afgemeten, waardoor een kantine de kosten per couvert beter in de hand houdt en voedselverspilling op het buffet beperkt blijft. En ze zijn simpelweg makkelijk: uitdelen, meenemen, klaar.

Fabrikanten spelen daar gretig op in met steeds smallere assortimenten. Sauzenproducent Remia biedt naast mosterd in zakjes van een paar gram inmiddels ook dressings in sachets aan. Het broodbeleg volgt nu hetzelfde spoor.

Een wassen neus voor het milieu?

De keerzijde is bekend: elk kuipje en elk zakje is afval. En juist op dat punt staat de portieverpakking onder druk. Sinds 1 juli 2023 geldt in Nederland de Europese SUP-richtlijn tegen wegwerpplastic: plastic wegwerpverpakkingen voor onderweg, afhalen en bezorgen zijn niet meer gratis, en op de kassabon staat wat de klant ervoor betaalt.

Voor stevige plastic bakjes ging het verder. Remia merkt op dat sinds 1 januari 2024 eenmalige vormvaste kunststof verpakkingen zoals wegwerpbakjes en -bekers voor consumptie ter plekke in de horeca verboden zijn, en zegt daarom zijn plastic sauscups te hebben vervangen door saussticks. Opvallend genoeg blijven flexibele sachets en sticks als portieverpakking vooralsnog wél toegestaan. Dat verklaart deels waarom het zakje juist nu aan een opmars bezig is.

Of dat zo blijft, is de vraag. In Brussel liggen plannen om saus-, koffiemelk- en andere portiezakjes op termijn aan banden te leggen. De verwachting in de branche is dat zulke verregaande voorstellen op forse oppositie zullen stuiten. Voorlopig wint het gemak: de margarine in een zakje is, net als de mayo en de ketchup daarvoor, een stille revolutie waar niemand om vroeg, maar die opeens overal op het buffet ligt.