Het Nederlandse elektriciteitsnet kraakt onder de groei van zonnepanelen, elektrische auto's en warmtepompen. In tientallen gemeenten zit het net in woonwijken aan zijn capaciteit, en uitbreiden gaat veel te langzaam. Een deel van de oplossing ligt verrassend dicht bij huis: bij de apparaten van consumenten zelf.

Laden als het kan, terughouden als het moet

Het idee is simpel. Wie een thuisbatterij of een slimme laadpaal heeft, kan die laten aansturen door de energieleverancier of netbeheerder. Is er veel stroom op het net — bijvoorbeeld overdag bij volop zon — dan laden de batterijen op. Piekt de vraag 's avonds, dan houden ze zich in of leveren ze juist terug. Zo wordt de scherpste druk van het net gehaald. De eigenaar merkt er in de praktijk weinig van, maar krijgt er een vergoeding voor.

Energiebedrijf Eneco begon onlangs in Dordrecht met het op afstand aansturen van thuisbatterijen om het net te helpen balanceren; klanten krijgen daarvoor een maandelijkse vergoeding. Ook netbeheerders experimenteren met beloningen voor 'netdienlijk' gedrag — laden buiten de piekuren, ontladen tijdens de avondspits. Netbeheerder Enexis hanteert bijvoorbeeld een vergoeding per kilowattuur die op verzoek tijdelijk wordt teruggeschroefd.

Veel kleine batterijen, samen een grote buffer

Achter de schermen bundelen zogeheten aggregators duizenden kleine thuisbatterijen tot één virtuele energiecentrale. Apart stelt zo'n batterij weinig voor, maar samen vormen ze een serieuze buffer die vraag en aanbod helpt afstemmen — en die zelfs kan meedoen op de markten waarop het landelijke net in balans wordt gehouden. Hoe meer huishoudens meedoen, hoe minder snel het net tegen zijn grenzen aanloopt.

Wat het oplevert — en de kanttekeningen

De vergoedingen verschillen sterk per aanbieder en per dienst, en lopen van een bescheiden maandbedrag tot enkele honderden euro's per jaar voor wie een batterij volop beschikbaar stelt. Harde, uniforme tarieven zijn er nog niet: veel regelingen zijn proeven of nieuw op de markt. Wie ermee aan de slag wil, doet er goed aan de exacte voorwaarden en de opbrengst per aanbieder te vergelijken.

Voor de aanschaf van een thuisbatterij bestaat daarnaast landelijke ondersteuning via de ISDE-subsidie. En de overheid en toezichthouder ACM werken aan flexibele nettarieven, die het straks aantrekkelijker moeten maken om stroom te gebruiken op momenten dat het net er ruimte voor heeft.

Per 1 juli verandert er iets

Volgens consumentenprogramma Kassa komen er deze zomer wijzigingen aan rond aansluitingen en het overvolle net. De rode draad blijft hetzelfde: het net slimmer benutten in plaats van alleen maar uitbreiden. Voor huishoudens met de juiste apparatuur kan dat, naast een bijdrage aan een stabieler net, ook een aardige bijverdienste betekenen.