Het is een opmerkelijke tegenstelling. Terwijl Nederland en Europa zich het hoofd breken over de vraag hoe ze aan voldoende lithium komen — het metaal dat onmisbaar is voor de accu's van de energietransitie — verdwijnt een deel van dat schaarse spul juist het land uit. Volgens het Algemeen Dagblad gaat het om ruim 1,1 miljoen kilo lithium dat, verstopt in afgedankte batterijen, naar China wordt gestuurd.

Van afval naar grondstof

Oude batterijen — uit telefoons, laptops, gereedschap en elektrische auto's — zitten vol waardevolle metalen: naast lithium ook onder meer kobalt en nikkel. In recyclingfabrieken worden die batterijen vermalen tot een poeder dat in de sector 'black mass' wordt genoemd. Uit die zwarte massa kunnen de kostbare metalen weer worden teruggewonnen.

Het probleem: een aanzienlijk deel van die black mass wordt niet in Nederland of Europa verwerkt, maar verscheept naar China. Daar zit veruit de meeste verwerkingscapaciteit ter wereld, waardoor het voor bedrijven vaak goedkoper is om het materiaal daarheen te sturen dan het hier te verwerken.

Waarom dat wringt

Dat Nederland grondstoffen exporteert die het zelf hard nodig heeft, voelt tegenstrijdig. Politiek en industrie spreken al jaren over het verminderen van de afhankelijkheid van China voor kritieke grondstoffen. Tegelijk vloeit met de black mass juist een deel van die grondstoffen díe kant op, om later mogelijk als nieuw batterijmateriaal weer te worden ingekocht.

Elke kilo lithium die hier wordt teruggewonnen, hoeft niet elders te worden gewonnen — vaak onder belastende omstandigheden in landen als Chili, Bolivia of Australië. Recycling is daarmee niet alleen goed voor het milieu, maar ook strategisch: het maakt Europa minder kwetsbaar.

Tegenbeweging in opkomst

Er zijn wel initiatieven om het tij te keren. In Nederland en Europa komen recyclingbedrijven op die batterijmateriaal niet als ruwe black mass exporteren, maar de metalen hier terugwinnen en direct geschikt maken voor hergebruik in nieuwe accu's. Ook Europese regelgeving duwt die kant op: er komen minimumeisen voor hoeveel materiaal uit oude batterijen moet worden teruggewonnen en hoeveel gerecycled materiaal in nieuwe batterijen moet zitten.

Die regels moeten lokale recycling aantrekkelijker maken en de uitvoer van waardevol materiaal afremmen. Maar de opbouw van voldoende verwerkingscapaciteit kost tijd, en zolang die er niet is, blijft de goedkopere route via China lonken.

Kwestie van tempo

De kern van het verhaal is er een van urgentie. De technologie om lithium terug te winnen bestaat, de vraag naar het metaal groeit hard en de wil om onafhankelijker te worden is er ook. Wat ontbreekt, is de schaal om het hier te doen. Zolang die achterblijft, blijft Nederland in de wonderlijke situatie dat het zoekt naar een grondstof die het tegelijk laat wegvloeien.