Het Verenigd Koninkrijk krijgt maandag opnieuw een nieuwe premier. Andy Burnham werd vrijdag bevestigd als leider van Labour en neemt daarmee het ambt over van Keir Starmer, die in de zomer van 2024 nog een ruime verkiezingsoverwinning boekte. Twee jaar later is daar weinig van over.

Van Manchester naar Downing Street

Burnham is geen nieuwkomer. Hij diende als minister onder Tony Blair en Gordon Brown, en verliet de landelijke politiek toen hij in 2017 burgemeester van Greater Manchester werd. In die functie bouwde hij het profiel op waarmee hij nu binnenkomt: een bestuurder die opkomt voor het noorden van Engeland tegenover Londen.

Hij positioneert zich links van het midden. De kern van zijn boodschap is decentralisatie, het verplaatsen van bevoegdheden en geld van Westminster naar de regio's. "We zijn verenigd, en we zetten de macht die uit die eenheid voortkomt in het belang van mensen en plaatsen die te lang hebben gewacht tot de politiek hun weer hoop gaf", zei hij bij zijn bevestiging.

Waarom Starmer vertrekt

Starmers positie brokkelde in hoog tempo af. Volgens Al Jazeera zakte zijn steun weg onder een opeenstapeling van problemen: de oorlogen in het Midden-Oosten en in Oekraïne, en vooral een aanhoudende crisis rond de kosten van levensonderhoud. Daar kwam de opmars van Reform UK overheen, die Labour in de peilingen in het nauw bracht.

Voor een partij die in 2024 nog een historische meerderheid haalde, is dat een pijnlijk snelle omslag.

Wat nog onduidelijk is

Rond deze machtswissel bestaat de nodige onduidelijkheid, en die verdient het om benoemd te worden in plaats van weggeschreven. Burnham treedt aan zonder dat hij een landelijke verkiezing heeft gewonnen, en zonder een leiderschapsstrijd waarin zijn plannen op scherp werden gezet.

Inhoudelijk is de kritiek dat zijn programma vooral uit een richting bestaat en nog weinig uit uitvoering. Zijn plan om een tweede bestuurscentrum in het noorden van Engeland in te richten, is als idee helder, maar over de vraag welke bevoegdheden precies overgaan en met welk geld, bestaat nog geen uitgewerkt antwoord.

Daar komt een historisch bezwaar bij dat critici graag aanvoeren: meer zelfbestuur voor Schotland en Wales heeft in het verleden niet vanzelf tot economische bloei geleid. Decentralisatie is een bestuurlijke keuze, geen economisch recept.

Wat dit betekent

Voor Nederland en de rest van Europa is de belangrijkste vraag of dit een koerswijziging is of een gezichtswissel. Op dat punt is voorzichtigheid geboden: een premier die aantreedt met een mandaat van zijn fractie en niet van de kiezer, opereert met beperkte armslag zolang er geen verkiezingen zijn geweest.

Wat wel vaststaat, is de datum. Burnham wordt maandag beëdigd. Wat hij daarna daadwerkelijk kan waarmaken, moet zich nog uitwijzen.