Een skelet dat al decennia bekend is, blijkt bij nader onderzoek een verhaal te vertellen dat er eerder niet uit was gelezen. Het gaat om Qafzeh 25, een vondst uit de Qafzeh-grot in Israël, gedateerd tussen 92.000 en 145.000 jaar geleden. Het betreft een Homo sapiens, dus een lid van onze eigen soort.

In de onderkaak en in een premolaar zit een rechte beschadiging die past bij letsel door een scherp voorwerp.

Wat er wel en niet vaststaat

Het onderzoek is uitgevoerd door een team onder leiding van Ana Pantoja Pérez van het Spaanse onderzoeksinstituut CENIEH, samen met collega's van de Universiteit van Tel Aviv, en gepubliceerd in Scientific Reports.

De onderzoekers houden geweld tussen mensen voor de waarschijnlijkste verklaring. Maar zij zeggen er in hetzelfde artikel bij dat "de precieze oorzaak van de verwonding niet kan worden vastgesteld" en dat "een toevallige oorsprong niet kan worden uitgesloten".

Die tweede zin is bij dit soort vondsten belangrijker dan de eerste. Een botbeschadiging vertelt wat er is gebeurd met het bot, niet wie het deed of waarom. Een gevecht, een ongeluk met een werktuig of een val op iets scherps kunnen sporen achterlaten die op elkaar lijken.

Het interessantste deel: hij overleefde het

Wat de vondst wél stevig maakt, is het spoor van herstel. Er is botaangroei rond de beschadiging zichtbaar, wat betekent dat de persoon na het oplopen van de verwonding nog geruime tijd heeft geleefd.

Een wond in het aangezicht is geen kleinigheid: eten en drinken worden er moeilijk van, en er is een reëel risico op infectie. Dat iemand dit overleefde, zegt iets over de omgeving waarin hij leefde.

Datzelfde onderzoek documenteerde overigens ook gebitsproblemen bij dit individu, en aanwijzingen dat het lichaam bewust is begraven.

Waarom één skelet geen patroon is

De verleiding is groot om hieruit te concluderen dat geweld altijd bij de mens heeft gehoord. Die conclusie kan uit dit onderzoek niet worden getrokken, en de onderzoekers trekken haar ook niet.

Wat zij wel zeggen, is dat dit soort letsel uit het Midden-Paleolithicum extreem zeldzaam gedocumenteerd is. De vondst voegt dus een gegeven toe aan een dossier dat vrijwel leeg was. Uit een bijna leeg dossier valt geen percentage te destilleren.

Wat er staat is smaller en toch opmerkelijk: rond honderdduizend jaar geleden liep in wat nu Israël is een man rond met een genezen wond in zijn kaak, hij leefde daarna verder, en toen hij stierf werd hij begraven.