Een van de laatste plekken op de Nederlandse televisie waar iemand drie uur lang mag uitpraten, verdwijnt. De VPRO stopt na 2026 met Zomergasten, het programma dat sinds 1988 elke zomer bestaat.

Het programma

Zomergasten is een format dat tegen de tijdgeest in werkt. Eén gast, één avond, drie uur, opgebouwd rond fragmenten die de gast zelf uitkiest. Geen tegenstanders, geen tijdslimiet per onderwerp, geen jacht op de knip. In een medialandschap dat steeds sneller en korter wordt, is dat bijna een statement op zich.

Presentatoren als Adriaan van Dis, Joris Luyendijk, Wilfried de Jong en Janine Abbring gaven het programma over de jaren heen hun eigen kleur. Het bleef altijd een programma voor een kleiner, trouw publiek, niet voor de grote aantallen.

Waarom het stopt

De reden is niet inhoudelijk maar financieel. De publieke omroep moet vanaf 2027 jaarlijks 156 miljoen euro minder uitgeven, op een budget dat dit jaar 952,4 miljoen euro bedroeg. Dat dwingt omroepen tot keuzes, en de VPRO verwacht dat 35 tot 45 mensen hun baan verliezen.

Zomergasten staat daarbij niet alleen. In dezelfde beweging verdwijnen onder meer het radioprogramma Vrije Geluiden, Kassa, Draadstaal, De Rijdende Rechter, NOS Studio Voetbal en Andere Tijden Sport. Het gaat dus niet om één programma dat is uitgekeken, maar om een brede snoei.

"We maken ons grote zorgen over de kaalslag die de bezuinigingen veroorzaken in het culturele aanbod van de publieke omroep", zei VPRO-directeur Zakia Guernina.

De ongemakkelijke rekensom

Bij een programma als dit botsen twee logica's. Zomergasten was nooit een kijkcijferkanon en hoefde dat ook niet te zijn: de waarde zat in het gesprek, niet in het bereik. Maar in een tijd van krimp is precies dat het kwetsbaarst. Een programma dat weinig kijkers trekt en relatief duur is om te maken, is de eerste die sneuvelt zodra er geschrapt moet worden.

Daarmee legt deze bezuiniging iets bloot over wat de publieke omroep is. Juist het soort televisie dat commercieel nooit uit kan, is waarvoor een publiek bestel bedoeld is. Als dat als eerste verdwijnt, verschuift de vraag van "wat kunnen we ons veroorloven" naar "waar is de omroep dan nog voor".

Nog één zomer

Voorlopig is er nog een seizoen. Deze zomer loopt Zomergasten nog een laatste keer. Of het format daarna in een andere vorm terugkomt, is niet zeker; de VPRO houdt die mogelijkheid open maar belooft niets.

Voor de trouwe kijker is dat een schrale troost. Een programma dat bijna veertig jaar meeging, krijgt nog één zomer, en daarna is de zondagavond in augustus weer een stuk korter.