Het staatshoofd van Hongarije is een grotendeels ceremoniële functie, maar de kandidaat die premier Péter Magyar ervoor op het oog heeft, is dat allerminst. Magyar liet zondag op Facebook weten dat hij Judit Polgár wil vragen president te worden. De 49-jarige Polgár, algemeen beschouwd als de sterkste schaakster ooit, zou volgens hem "de eenheid van het land" kunnen vertegenwoordigen. Maandag zou hij haar de vraag persoonlijk voorleggen.
Polgár heeft zelf nog niet publiekelijk gereageerd. De voordracht is dus vooralsnog een voornemen, geen benoeming.
Een presidentschap dat abrupt eindigde
De timing is geen toeval. De aankondiging volgde een dag nadat zittend president Tamás Sulyok een grondwetswijziging ondertekende die een streep zette door zijn eigen ambtstermijn. Het parlement nam die wijziging op 13 juli aan met 139 stemmen voor en zes tegen.
Sulyok had vijf dagen om te tekenen en deed dat op de laatste dag. In een videoboodschap noemde hij het feit dat hij ertoe werd gedwongen "blijvend bewijs dat de fundamentele waarden van een vrije samenleving, de rechtsstaat, de democratie, het beginsel van machtsdeling, zijn vertrapt in het belang van de macht". Zijn termijn eindigde om middernacht; parlementsvoorzitter Ágnes Forsthoffer neemt de taken tot nader order waar. Het parlement heeft dertig dagen om een opvolger te kiezen.
Daarmee is de opvolgingskwestie geen abstracte: er ligt een harde deadline.
Wie is Judit Polgár?
Polgár groeide op in Boedapest als jongste van drie zussen in een gezin waar schaken het opvoedkundige middelpunt was. Ze werd grootmeester op vijftienjarige leeftijd en is de enige vrouw die ooit boven de rating van 2700 uitkwam, de drempel die in de schaakwereld geldt als de grens van de absolute wereldtop. In 2014 stopte ze met wedstrijdschaken; sindsdien is ze vooral actief als trainer en als pleitbezorger van schaken in het onderwijs. Eerder dit jaar verscheen op Netflix de documentaire Queen of Chess over haar loopbaan.
Wat haar politiek aantrekkelijk maakt, is precies wat haar apolitiek maakt: internationale reputatie, geen partijverleden, geen bagage uit de jaren Orbán.
Na de machtswissel
De voordracht past in een breder patroon. Magyar won in april met zijn Tisza-partij de verkiezingen en beëindigde daarmee zestien jaar bewind van Viktor Orbán. Sindsdien vervangt zijn regering in hoog tempo functionarissen die aan het vorige bewind zijn gelieerd, met het argument dat de instituties in politieke handen waren geraakt.
Critici, onder wie Sulyok zelf, zien in dezelfde beweging een risico: een tweederdemeerderheid die de grondwet gebruikt om posities vrij te maken, doet in vorm wat zij inhoudelijk zegt te bestrijden. Dat is het spanningsveld waarin het volgende Hongaarse staatshoofd, wie het ook wordt, zal aantreden.
