De Europese ruimtetelescoop Euclid heeft sterrenkundigen een stap dichter bij de kindertijd van het heelal gebracht. De telescoop spotte quasars die er al waren toen het heelal nog maar een fractie van zijn huidige leeftijd had, en die zo helder zijn dat ze over enorme afstanden zichtbaar blijven.
Wat is een quasar?
Een quasar is het extreem heldere hart van een ver sterrenstelsel, aangedreven door een gigantisch zwart gat dat materie naar binnen zuigt. Daarbij komt zoveel energie vrij dat een quasar het licht van talloze sterren tegelijk kan overstralen. Juist door die felheid zijn quasars ook op miljarden lichtjaren afstand nog te zien, en omdat hun licht er heel lang over doet om ons te bereiken, kijken astronomen ermee ver terug in de tijd.
Een blik op het jonge heelal
De nu ontdekte quasars stammen uit een periode kort na de oerknal, toen het heelal nog jong was. Dat maakt ze bijzonder: ze laten zien dat er toen al zeer grote, actieve zwarte gaten bestonden. Dat roept een prangende vraag op, want volgens veel modellen zou zoiets in zo'n vroeg stadium eigenlijk niet zo snel mogelijk moeten zijn. De waarnemingen dagen sterrenkundigen dus uit om hun ideeën over de vroege groei van sterrenstelsels en zwarte gaten bij te stellen.
Nederlandse inbreng
Aan het onderzoek werkten ook Nederlandse sterrenkundigen mee, wat de sterke positie van Nederland in de astronomie onderstreept. Euclid is er niet op gericht om losse objecten in detail te bestuderen, zoals sommige andere telescopen, maar brengt juist grote delen van de hemel in kaart. Daardoor kan de missie veel van zulke verre, oude quasars opsporen. Onderzoekers verwachten dan ook dat dit pas het begin is en dat er nog veel meer van deze kosmische bakens uit de vroege tijd zullen opduiken, elk een venster op een heelal dat we tot voor kort niet konden zien.
