Het is een van de grootste industrieterreinen van Nederland, en een van de meest kwetsbare. Op Chemelot in Zuid-Limburg werken zo'n 8.500 mensen, maar het chemiecomplex kijkt met zorg naar de toekomst. Meerdere krachten trekken tegelijk aan het terrein.

Dure energie

De eerste zorg is de energierekening. De gasprijzen zijn sinds 2020 meer dan vertienvoudigd, met een piek tijdens de energiecrisis van 2022. Voor een sector die enorme hoeveelheden energie verbruikt, is dat een rechtstreekse aanslag op de concurrentiepositie.

Concurrentie uit Azië

Daar komt de internationale concurrentie bij. Aziatische producenten kunnen goedkoper leveren, en dat is op Chemelot al te merken. Zo sloot kunstmestbedrijf Fibrant drie van zijn zeven fabrieken, en verkochten grote spelers als Sabic (Saudi Aramco) en het Egyptische OCI fabrieken op het terrein.

Directeur Koos van Haasteren legt de kern van het dilemma bloot: wil je duurzame Europese productie behouden, of "laten we het over aan een ander continent"? Achter die vraag zit een strategisch belang, want de chemie op Chemelot levert grondstoffen voor onder meer kogelwerende vesten, en dus voor de defensie-industrie.

De paradox van de verduurzaming

De uitweg lijkt verduurzaming: minder gas, meer elektriciteit. Maar juist daar wringt het. "Wij willen in de toekomst meer elektriciteit gebruiken en minder gas, maar dat lukt niet met een overbelast stroomnet", zegt Van Haasteren.

Zo ontstaat een patstelling: het bedrijf wil groener worden, maar het stroomnet is er nog niet klaar voor. De schone toekomst hangt af van infrastructuur die achterloopt op de ambitie.

Een keten die kan omvallen

Wat Chemelot extra kwetsbaar maakt, is de onderlinge verbondenheid van de bedrijven. "Bedrijven zijn als schakels verbonden", zegt Mark Boneschanscher van de TU Eindhoven, en daardoor dreigt "een domino-effect": valt de ene fabriek om, dan komen andere in gevaar.

Ondertussen leven omwonenden met hun eigen zorgen over de uitstoot van het complex. Chemelot moet dus op meerdere fronten tegelijk balanceren: economisch overleven, verduurzamen en het vertrouwen van de omgeving behouden.

Wat er op het spel staat

Voor Zuid-Limburg is Chemelot een economische pijler, met duizenden banen en een onderzoekscampus. De vraag die boven het terrein hangt, is of die combinatie van dure energie, buitenlandse concurrentie en een hokkend stroomnet houdbaar is, of dat stukje bij beetje meer fabrieken verdwijnen.