Kan een toezichthouder aansprakelijk zijn voor de schade die ontstaat als een bedrijf onder zijn toezicht omvalt? Die vraag ligt nu bij de rechter. Stichting Benadeelden in Actie eist minimaal 15,7 miljoen euro van de Autoriteit Consument en Markt (ACM), wegens wat de stichting "falend toezicht" noemt op energieleverancier Flexenergie.

Wat er met Flexenergie gebeurde

Flexenergie, ook bekend als EnergieFlex, was vanaf 2014 actief met een prepaidmodel: klanten betaalden vooruit voor hun stroom en gas. Het bedrijf richtte zich daarmee op huishoudens met een kleinere beurs.

In de vier jaar van zijn bestaan maakte het nooit winst, en het bouwde een miljoenenschuld op bij de Belastingdienst. Toen het in 2018 failliet ging, bleven de klanten met lege handen achter: hun vooruitbetaalde bedragen en waarborgsommen kregen ze niet terug.

Het verwijt aan de toezichthouder

De kern van de claim is niet dat Flexenergie failliet ging, maar dat het bedrijf volgens de stichting nooit op de energiemarkt had mogen komen. De ACM zou het bedrijf ten onrechte een vergunning hebben gegeven, en had de toelating volgens de stichting moeten tegenhouden.

Daarmee raakt de zaak een principieel punt. Een toezichthouder houdt toezicht, maar is niet de ondernemer; de vraag is hoe ver zijn verantwoordelijkheid reikt als het toch misgaat. Als de rechter de stichting volgt, kan dat gevolgen hebben die veel verder reiken dan deze ene zaak.

Wat de ACM zegt

De ACM wil inhoudelijk niet op de claim ingaan omdat de zaak onder de rechter is. Wel wijst een woordvoerder erop dat de toezichthouder destijds "wel degelijk" tegen EnergieFlex is opgetreden, met boetes.

Daar zit een belangrijke nuance in. De ACM stelt dus niet stil te hebben gezeten, maar binnen de regels van dat moment te hebben gehandeld. Die regels waren destijds soepeler dan nu; ze zijn sindsdien aangescherpt. Impliciet erkent de ACM daarmee dat het toezicht op energieleveranciers strenger kon, zonder de juridische aansprakelijkheid te aanvaarden.

Waarom dit ertoe doet

De faillissementen van kleine energieleveranciers waren enkele jaren geleden een terugkerend probleem, met steeds dezelfde verliezers: klanten die vooruit hadden betaald. Deze zaak probeert die schade nu te verhalen op de instantie die de markt bewaakt.

Of dat lukt, is onzeker, en dat hoort ook bij het bericht: het is een eis, geen uitspraak. De rechter zal moeten bepalen of een toezichthouder die binnen de toenmalige regels bleef, achteraf toch aansprakelijk is voor wat die regels niet hebben voorkomen.