Op sociale media klonk het ambitieus: een oproep tot massademonstraties door heel de Gazastrook, met als kernleus het recht om te leven. De organisatoren — voor een belangrijk deel activisten die inmiddels in ballingschap in onder meer Egypte verblijven — riepen hun landgenoten op de straat op te gaan tegen Hamas en tegen de aanhoudende verwoesting. Wat volgde was geen volksbeweging, maar enkele honderden betogers op verspreide plekken.
Waarom het klein bleef
Voor het uitblijven van een massabeweging zijn meerdere verklaringen. Volgens internationale berichtgeving, waaronder een analyse van +972 Magazine, ontmoedigde Hamas de protesten actief; organisatoren spreken van intimidatie en dreigementen. Dat de meest uitgesproken initiatiefnemers buiten Gaza wonen, tekent de situatie: wie nog in het gebied verblijft, loopt een veel groter risico.
De diepste reden ligt echter in de pure overlevingsnood. In een gebied dat grotendeels in puin ligt en waar gezinnen herhaaldelijk zijn ontheemd, is de drempel om te demonstreren bijzonder hoog. Eten, water en een plek om te schuilen eisen alle energie op.
Een bevolking op de rand
De humanitaire cijfers onderstrepen dat. Volgens de VN-coördinator voor humanitaire zaken OCHA is vrijwel de gehele bevolking van zo'n 2,1 miljoen mensen ontheemd; een groot deel verblijft in overvolle opvanglocaties en tenten die nauwelijks beschutting bieden.
Voedsel is schaars. Het aantal maaltijden dat hulporganisaties dagelijks kunnen uitdelen, daalde de afgelopen maanden fors. Gezinnen die een maandelijks voedselpakket ontvangen, moeten het doen met een hoeveelheid die volgens OCHA slechts een deel van de minimale caloriebehoefte dekt. Ook schoon drinkwater is een constant probleem: de meeste inwoners halen bij lange na niet de aanbevolen hoeveelheid per dag.
Over het aantal slachtoffers sinds het broze staakt-het-vuren van vorig najaar lopen cijfers uiteen. De getallen die circuleren, zijn afkomstig van de Gazaanse gezondheidsautoriteiten, die onder Hamas vallen; onafhankelijke verificatie is maar beperkt mogelijk. Dat dagelijks slachtoffers vallen, wordt door hulporganisaties wel breed bevestigd.
Onvrede die zichtbaar werd
Toch is de betekenis van de protesten niet nul. Ze maakten zichtbaar dat er ook binnen Gaza onvrede met Hamas leeft, en dat een deel van de bevolking die onvrede publiekelijk durft te uiten — ondanks alle risico's. Of het een begin is van een bredere burgerbeweging, valt niet te zeggen.
Voor de meerderheid van de Gazanen blijft de afweging voorlopig dezelfde. Zolang elke dag draait om water, brood en een veilige plek om te slapen, gaat overleven voor het recht om te demonstreren.
