Een land dat zijn hele geschiedenis heeft besteed aan het wegwerken van te veel water, blijkt moeite te krijgen met te weinig. Drinkwaterbedrijf Vitens, dat levert in Flevoland, Friesland, Gelderland, Utrecht en Overijssel plus een aantal gemeenten in Drenthe en Noord-Holland, waarschuwt dat de vraag na 2030 het aanbod met ongeveer acht procent kan overtreffen.

Niet te weinig water, te weinig schoon water

Het probleem is niet dat er geen water in de Nederlandse bodem zit. Het knelpunt zit in de vraag hoeveel daarvan gewonnen en gezuiverd mag en kan worden, en hoe snel er nieuwe winlocaties bij komen.

Vitens noemt daarvoor meerdere oorzaken tegelijk: groei van bevolking en bedrijvigheid, te weinig winningslocaties, ontoereikende infrastructuur, een tekort aan vakmensen en klimaatverandering, die zorgt voor droogte, extremer weer en vervuiling van bronnen. Op warme dagen schiet het verbruik omhoog, precies wanneer de aanvoer het krapst is.

De rekening ligt nu al bij bedrijven en nieuwbouw

Dit is geen probleem dat pas in 2030 begint. Bedrijven kunnen volgens Vitens nu al niet altijd meer rekenen op een aansluiting of op uitbreiding daarvan, en ook aansluitingen voor nieuwbouwwoningen kunnen vertraging oplopen.

Daarmee schuift drinkwater op naar dezelfde categorie als het stroomnet: een nutsvoorziening die van vanzelfsprekend achtergrondgegeven verandert in een harde grens voor bouwplannen. Wie honderdduizenden woningen wil neerzetten, moet ze niet alleen op het net maar ook aan de waterleiding kunnen aansluiten.

Vergunningen als flessenhals

Wat de oplossing vertraagt, is niet alleen geld of techniek. Het aanboren van nieuwe bronnen loopt vast in lange en complexe vergunningsprocedures met een onzekere uitkomst, waardoor uitbreiding jaren op zich laat wachten.

Daarom stelden de drinkwaterbedrijven, verenigd in koepel Vewin, samen met de provincies een Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen op voor de periode 2023 tot 2030. Dat richt zich op snellere procedures en betere ruimtelijke inpassing. Onderzoek van het RIVM wees eerder uit dat alle tien Nederlandse drinkwaterbedrijven voor 2030 extra productiecapaciteit nodig hebben.

Honderd liter per persoon per dag

Aan de vraagkant ligt er een kabinetsdoel: terug naar honderd liter drinkwater per persoon per dag in 2035. Dat is een forse opgave, want het huidige verbruik ligt daar duidelijk boven.

Korter douchen is de maatregel die het vaakst wordt genoemd, en die helpt ook. Maar het is niet de hele oplossing: zolang er te weinig winningscapaciteit bij komt, verschuift zuiniger omgaan met water het tekort vooral in de tijd. Dat is precies waarom Vitens en de provincies aandringen op snellere besluiten. De piek waar zij voor waarschuwen, valt in de zomers van het komende decennium, en vergunningstrajecten duren nu eenmaal langer dan een zomer.